Wściekliznę wywołuje wirus atakujący układ nerwowy, przenoszony głównie ze śliną zakażonego zwierzęcia przez ugryzienie lub zadrapanie. Choroba ma wyjątkową cechę: gdy pojawią się objawy neurologiczne, jest niemal zawsze śmiertelna. Jednocześnie da się jej w pełni zapobiec, jeśli profilaktykę poda się odpowiednio wcześnie po ekspozycji. Cała wiedza praktyczna sprowadza się więc do szybkiego działania.
Skąd zagrożenie
Rezerwuarem wirusa są zwierzęta. W zależności od regionu są to psy, nietoperze, lisy, jenoty i inne ssaki. Ryzyko dotyczy zwłaszcza ukąszeń przez nieznane lub dziko żyjące zwierzęta, a także kontaktu z nietoperzami, w tym pozornie błahych zadrapań.
Co zrobić zaraz po ugryzieniu
Reakcja w pierwszych minutach i godzinach realnie zmniejsza ryzyko.
- Dokładnie przemyj ranę wodą z mydłem przez kilkanaście minut. To prosty, a skuteczny pierwszy krok.
- Zdezynfekuj ranę.
- Jak najszybciej zgłoś się do lekarza albo na szpitalny oddział ratunkowy, żeby ocenić potrzebę profilaktyki poekspozycyjnej.
- Jeśli to możliwe, ustal los zwierzęcia, bo zwierzę pod obserwacją weterynaryjną może zmienić decyzję o profilaktyce.
Po ekspozycji nie czeka się na objawy. Profilaktyka poekspozycyjna, czyli seria szczepień, a w części przypadków także immunoglobulina, działa tylko wtedy, gdy poda się ją zanim wirus dotrze do układu nerwowego. Im wcześniej, tym lepiej.
Objawy, gdy jest już za późno
Okres wylęgania bywa długi, od tygodni do miesięcy. Pierwsze objawy są niespecyficzne: gorączka, ból i mrowienie w okolicy ugryzienia. Później dołączają objawy neurologiczne, w tym lęk, pobudzenie i charakterystyczny lęk przed wodą. Na tym etapie leczenie przyczynowe praktycznie nie istnieje.
Profilaktyka
Osoby szczególnie narażone, na przykład podróżujący w rejony wysokiego ryzyka czy pracujący ze zwierzętami, mogą zaszczepić się profilaktycznie przed ekspozycją. Nie zwalnia to z działania po ugryzieniu, ale upraszcza dalsze postępowanie.
Treść ma charakter informacyjny. Po ugryzieniu przez nieznane lub dzikie zwierzę zgłoś się pilnie do lekarza, nie zwlekaj do następnego dnia.
Źródła
- World Health Organization, Rabies fact sheet
- Główny Inspektorat Sanitarny, postępowanie poekspozycyjne w przypadku podejrzenia wścieklizny