RSV, czyli syncytialny wirus oddechowy, to jedna z częstszych przyczyn infekcji dróg oddechowych. U większości dorosłych przechodzi łagodnie albo w ogóle bez objawów, ale u osób starszych i przewlekle chorych potrafi wywołać ciężką chorobę. Według szacunków przytaczanych przez WHO w samych Stanach Zjednoczonych RSV odpowiada za do 160 000 hospitalizacji i 10 000 zgonów rocznie wśród dorosłych po 65. roku życia.
Kto z dorosłych jest w grupie ryzyka
CDC wymienia jako najbardziej narażonych:
- osoby w wieku 75 lat i starsze,
- chorych z przewlekłymi chorobami serca lub płuc, w tym z astmą, POChP i niewydolnością serca,
- osoby z osłabioną odpornością,
- mieszkańców domów opieki.
Ryzyko podnoszą też schyłkowa niewydolność nerek, przewlekłe choroby wątroby i krwi, cukrzyca z powikłaniami oraz ciężka otyłość (BMI 40 i więcej).
Jak się zarażamy i jak wygląda choroba
Wirus przenosi się kropelkowo, przy kaszlu i kichaniu, przez bliski kontakt oraz przez dotykanie skażonych przedmiotów. Na twardych powierzchniach, takich jak stół, przeżywa wiele godzin. Częstym źródłem są dzieci, które przynoszą RSV ze żłobka lub szkoły i zarażają domowników.
Objawy pojawiają się zwykle 4-6 dni po zakażeniu i narastają stopniowo. Na początku przypominają przeziębienie: katar, ból gardła, ból głowy, zmęczenie, gorączka. Gdy infekcja zejdzie niżej, dochodzą kaszel, duszność, przyspieszony, świszczący oddech. Łagodna postać mija u dorosłych zwykle w 1-2 tygodnie.
Chory zaraża przeważnie przez 3-8 dni, a zacząć może już 1-2 dni przed pierwszymi objawami. Osoby z osłabioną odpornością mogą zarażać nawet 4 tygodnie i dłużej.
U seniorów i przewlekle chorych RSV może prowadzić do zapalenia płuc wymagającego pobytu w szpitalu oraz zaostrzyć astmę, POChP lub niewydolność serca. Ciężkie zajęcie płuc grozi niedotlenieniem organizmu.
RSV, grypa czy COVID-19
Po samych objawach nie da się tych infekcji wiarygodnie rozróżnić. Objawy RSV są niespecyficzne i pokrywają się z innymi wirusowymi infekcjami dróg oddechowych. To samo dotyczy grypy i COVID-19, choć utrata węchu lub smaku częściej towarzyszy COVID-19. Lekarz zleca test wtedy, gdy wynik może zmienić postępowanie.
Najczulsze są testy molekularne, takie jak RT-PCR, wykonywane z wymazu. Testy antygenowe dają wynik szybciej, ale są mniej czułe, więc wynik ujemny nie wyklucza zakażenia. Rozpoznanie ma znaczenie praktyczne: przy grypie i COVID-19 osoby z grupy ryzyka mogą dostać lek przeciwwirusowy.
Leczenie
Swoistego leku na RSV nie ma, a leki przeciwwirusowe nie są rutynowo zalecane. Leczy się objawy: dużo płynów, paracetamol lub ibuprofen na gorączkę i ból. Starsze osoby i przewlekle chore powinny zapytać lekarza lub farmaceutę o preparaty bez recepty, bo niektóre podnoszą ciśnienie albo wchodzą w interakcje z lekami stałymi. W ciężkich przypadkach w szpitalu podaje się tlen i płyny dożylnie.
Do lekarza trzeba zgłosić się przy trudnościach z oddychaniem, gdy chory pije za mało albo objawy się nasilają zamiast słabnąć.
Szczepienia dla dorosłych
W Unii Europejskiej zarejestrowane są trzy szczepionki przeciw RSV dla dorosłych od 18. roku życia: Arexvy (GSK), Abrysvo (Pfizer) i mResvia (Moderna, szczepionka mRNA). Obecne zalecenia przewidują jedną dawkę, której nie powtarza się co sezon, jak przy grypie.
Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok zaleca szczepienie:
- osobom w 60. roku życia i starszym,
- osobom w wieku 50-59 lat ze zwiększonym ryzykiem ciężkiego przebiegu,
- kobietom w ciąży, aby chronić noworodka i niemowlę do 6. miesiąca życia.
Abrysvo ma wskazanie do stosowania w ciąży. Według Europejskiej Agencji Leków jedną dawkę podaje się między 24. a 36. tygodniem, a PSO, za rekomendacjami towarzystw naukowych, wskazuje okres od ukończenia 27. do 36. tygodnia. Termin ustala lekarz prowadzący ciążę. Szczepionkę przeciw RSV można podać na tej samej wizycie co szczepionkę przeciw grypie i szczepionkę mRNA przeciw COVID-19.
Kto płaci w Polsce
Zasady wynikają z obwieszczenia refundacyjnego Ministra Zdrowia obowiązującego od 1 października 2026 roku. Refundacją objęte są Arexvy i Abrysvo:
- Po ukończeniu 65 lat: obie szczepionki bezpłatnie, na receptę z kodem uprawnień S.
- 60-64 lata: odpłatność 50%, czyli 408,86 zł. Urzędowa cena detaliczna wynosi 817,72 zł.
- Kobiety w ciąży: Abrysvo bezpłatnie, na receptę z kodem uprawnień C.
- Osoby 50-59 lat z grupy ryzyka: refundacji nie ma, szczepienie jest pełnopłatne.
Szczepionki mResvia nie ma na liście refundacyjnej.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Decyzję o szczepieniu i leczeniu podejmuj razem z lekarzem prowadzącym.
