Rak jelita grubego kojarzy się z chorobą wieku podeszłego i statystycznie wciąż najczęściej dotyczy osób starszych. Zmienia się jednak coś niepokojącego: rośnie liczba zachorowań u osób młodych, przed 50. rokiem życia. W Stanach Zjednoczonych rak jelita grubego stał się od 2023 roku główną przyczyną zgonów nowotworowych u mężczyzn poniżej 50 lat i jedną z głównych u kobiet w tej grupie. W grupie 20 do 49 lat zachorowalność rośnie o kilka procent rocznie.
Dlaczego to wykrywa się za późno
Składają się na to dwie rzeczy. Po pierwsze, badania przesiewowe (kolonoskopia, testy na krew utajoną) standardowo zaczynają się dopiero około 50. roku życia, więc młodszych nikt rutynowo nie sprawdza. Po drugie, objawy u młodej osoby są łatwo zrzucane na hemoroidy, stres, zespół jelita drażliwego albo dietę. Efekt jest taki, że duża część rozpoznań u młodych następuje w stadium zaawansowanym, gdy leczenie jest trudniejsze.
Objawy, których nie wolno ignorować
Żaden pojedynczy objaw nie przesądza o nowotworze, ale uporczywe albo łączące się objawy to sygnał do zbadania, niezależnie od wieku.
- krew w stolcu lub stolec smolisty (nie zakładaj z góry, że to hemoroidy),
- zmiana rytmu wypróżnień utrzymująca się tygodniami (biegunki, zaparcia, naprzemiennie),
- uczucie niepełnego wypróżnienia,
- niewyjaśniona utrata masy ciała,
- przewlekłe zmęczenie i niedokrwistość z niedoboru żelaza bez wyraźnej przyczyny,
- bóle brzucha o nowym charakterze.
Najczęstszy błąd u młodych: tłumaczenie krwawienia hemoroidami przez wiele miesięcy. Hemoroidy są częste i zwykle łagodne, ale to rozpoznanie powinien postawić lekarz po zbadaniu, a nie pacjent z góry. Krwawienie zawsze warto wyjaśnić.
Kiedy poprosić o kolonoskopię przed 50.
Są sytuacje, w których nie warto czekać na "wiek przesiewowy" i należy rozważyć badanie wcześniej, po rozmowie z lekarzem:
- rak jelita grubego lub polipy w bliskiej rodzinie (rodzice, rodzeństwo),
- wcześniej stwierdzone polipy jelita,
- przebyte przewlekłe zapalenie jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna),
- zespoły dziedziczne predysponujące do nowotworów jelita,
- niepokojące objawy opisane wyżej, niezależnie od wieku.
Co realnie zmniejsza ryzyko
Część czynników jest poza kontrolą (geny, wiek), ale styl życia ma znaczenie. Sprzyja dieta z dużą ilością błonnika, warzyw i pełnych ziaren, ograniczenie czerwonego i przetworzonego mięsa, ruch, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz ograniczenie alkoholu i niepalenie. To te same zasady, które chronią serce, więc opłacają się podwójnie. Najważniejsze pozostaje jednak jedno: nie ignorować objawów ze względu na młody wiek.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
Źródła
- American Cancer Society, Colorectal Cancer Facts and Figures
- European Society for Medical Oncology (ESMO), colorectal cancer guidelines