D-dimer to fragment białka, który powstaje, gdy organizm rozpuszcza skrzep. U zdrowej osoby jest go we krwi niewiele. Więcej pojawia się, gdy organizm tworzy albo rozkłada skrzepy (amerykańska baza MedlinePlus). Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) wyjaśnia, że przy świeżej zakrzepicy D-dimery rosną, bo jednocześnie działa krzepnięcie i rozpuszczanie skrzepu. Do badania nie trzeba się specjalnie przygotowywać.
D-dimery: co to za badanie
Badanie służy głównie do wykluczania zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej, czyli zatoru w tętnicy płucnej. Najpierw lekarz ocenia, jak prawdopodobna jest choroba, zwykle skalą Wellsa. Punkty dostaje się między innymi za objawy, przebytą zakrzepicę, niedawną operację, unieruchomienie i nowotwór. Brytyjskie wytyczne NICE NG158 zalecają D-dimery osobom, u których zakrzepica lub zatorowość wychodzą w tej skali mało prawdopodobne. Przy prawdopodobnej zakrzepicy NICE zaleca USG żył nóg, a D-dimery dopiero po ujemnym USG albo wtedy, gdy wyniku USG nie da się uzyskać w ciągu 4 godzin. Przy prawdopodobnej zatorowości zaleca pilną tomografię tętnic płucnych. ESC nie zaleca badania D-dimerów przy wysokim prawdopodobieństwie zatorowości, bo prawidłowy wynik nie pozwala jej wtedy bezpiecznie wykluczyć.
D-dimery norma i jednostki
Laboratoria nie podają D-dimerów w jednym standardzie, więc wynik bywa w FEU (jednostkach równoważnych fibrynogenowi) albo w DDU (jednostkach D-dimeru), a do tego w ng/ml, µg/l, mg/l lub µg/ml. 1 ng/ml to tyle samo co 1 µg/l, a 1000 ng/ml to 1 mg/l.
Typowy próg wykluczenia zakrzepicy to 0,5 mg/l FEU, czyli 500 ng/ml FEU. Kierownicy laboratoriów krzepnięcia cytowani w magazynie CAP Today, wydawanym przez College of American Pathologists, mówią, że laboratoria podające FEU przyjmowały próg 500, a podające DDU próg między 230 a 250. Wynik w FEU odpowiada w przybliżeniu wynikowi w DDU pomnożonemu przez 1,74 (inni autorzy podają mniej więcej dwukrotność), ale testy różnych producentów nie są w pełni zamienne i przeliczenia nie stosuje się na własną rękę. Ci sami eksperci ostrzegają, że przyłożenie progu dla FEU do testu w DDU może dać wynik fałszywie ujemny.
Prawidłowy wynik
Według ESC u osoby z niskim lub pośrednim prawdopodobieństwem klinicznym prawidłowy wynik testu D-dimerów o wysokiej czułości sprawia, że ostra zatorowość lub zakrzepica są mało prawdopodobne. W tej grupie ryzyko zakrzepicy lub zatoru w ciągu 3 miesięcy u osób nieleczonych po ujemnym wyniku wynosiło w badaniach poniżej 1%. NICE zaleca wtedy szukać innej przyczyny objawów i omówić z pacjentem, przy jakich objawach ma wrócić. MedlinePlus dodaje, że leki przeciwzakrzepowe mogą dać wynik fałszywie ujemny.
Próg zależny od wieku
Z wiekiem D-dimery rosną także bez zakrzepicy. ESC podaje, że po 80. roku życia swoistość badania, czyli odsetek osób bez zatorowości, u których wynik jest ujemny, spada do około 10%. Dlatego ESC i NICE dopuszczają u osób po pięćdziesiątce próg zależny od wieku. Wzór z wytycznych ESC to wiek × 10 µg/l, więc dla 72-latka próg wynosi 720 µg/l zamiast 500. W badaniu ADJUST-PE (JAMA 2014) u osób od 75 lat, u których zatorowość nie była wysoce prawdopodobna, taki próg pozwolił wykluczyć zatorowość u 29,7% zamiast 6,4% pacjentów, bez dodatkowych wyników fałszywie ujemnych. Badania nad tym progiem prowadzono na testach w FEU.
Próg zależny od objawów
W holenderskim badaniu YEARS (Lancet 2017) liczyły się trzy rzeczy: objawy zakrzepicy żył głębokich, krwioplucie i to, czy zatorowość jest najbardziej prawdopodobnym rozpoznaniem. Bez żadnej z nich zatorowość wykluczano przy D-dimerach poniżej 1000 ng/ml, przy co najmniej jednej poniżej 500 ng/ml. Kanadyjskie badanie PEGeD (NEJM 2019) przyjęło 1000 ng/ml przy niskim i 500 ng/ml przy umiarkowanym prawdopodobieństwie. Wytyczne ESC zalecają rozważyć odczytywanie D-dimerów w odniesieniu do prawdopodobieństwa klinicznego jako alternatywę dla jednego, stałego progu dla wszystkich pacjentów.
D-dimery podwyższone
Podwyższony wynik nie potwierdza zakrzepicy. ESC pisze, że dodatnia wartość predykcyjna podwyższonych D-dimerów jest niska. Wynik bywa wysoki między innymi:
- w ciąży: D-dimery rosną przez całą ciążę, a w III trymestrze wynik powyżej zwykłego progu 500 jest typowy: w badaniach zdrowych ciężarnych miała go prawie każda kobieta,
- w starszym wieku i przy unieruchomieniu,
- po niedawnej operacji,
- przy nowotworze złośliwym,
- przy ciężkiej infekcji lub chorobie zapalnej oraz u osób leżących w szpitalu,
- w COVID-19, według NICE także bez zakrzepicy,
- w chorobach serca i reumatoidalnym zapaleniu stawów, według MedlinePlus.
W ścieżce NICE dodatni wynik przy mało prawdopodobnej zakrzepicy prowadzi do USG żył nóg, a przy mało prawdopodobnej zatorowości zwykle do tomografii tętnic płucnych. W holenderskim badaniu szpitalnym (Neth J Med 2016) 89% osób z D-dimerami powyżej 5000 µg/l miało zakrzepicę lub zatorowość, sepsę albo nowotwór. Autorzy radzą nie lekceważyć tak wysokich wartości.
D-dimery 1500: co to znaczy
Przy takim wyniku najpierw trzeba sprawdzić jednostkę na wydruku. Jeśli to ng/ml FEU albo µg/l FEU, wynik równa się 1,5 mg/l FEU. To trzy razy więcej niż typowy próg 500 i więcej niż próg 1000 z badania YEARS. Przekracza też próg zależny od wieku w każdym wieku. Gdy laboratorium podaje DDU, ta sama liczba oznacza jeszcze wyższe stężenie w FEU. Taki wynik jest dodatni. Jeśli badanie zlecono z powodu podejrzenia zakrzepicy albo zatoru, następnym krokiem jest zwykle USG żył nóg albo tomografia. Decyduje lekarz, który zna objawy.
Dlaczego nie bada się D-dimerów profilaktycznie
NICE i ESC umieszczają D-dimery w ścieżce diagnozowania podejrzanej zakrzepicy lub zatorowości, po ocenie prawdopodobieństwa klinicznego. Wysoki wynik bywa z wielu innych powodów. ESC wylicza, że na oddziale ratunkowym, by wykluczyć jedną zatorowość, trzeba zbadać 3 osoby. U chorych z nowotworem, w ciąży, z ciężką infekcją czy w szpitalu co najmniej 10. Lekarz rodzinny nie ma D-dimerów na liście badań, które może zlecić w POZ (pacjent.gov.pl, aktualizacja z 17 marca 2026). Z badań krzepnięcia są na niej INR, APTT i fibrynogen. Prywatnie badanie jest płatne, a ceny różnią się między laboratoriami.
Kiedy jechać na SOR
Przy objawach zatorowości nie trzeba czekać na wynik D-dimerów. Brytyjska NHS zaleca wezwać pogotowie albo jechać na izbę przyjęć, gdy:
- nagle pojawia się trudność z oddychaniem,
- boli w klatce piersiowej lub w górnej części pleców,
- serce bije bardzo szybko,
- ktoś stracił przytomność,
- bólowi i obrzękowi nogi towarzyszy duszność albo ból w klatce piersiowej.
NHS radzi nie prowadzić wtedy samemu. W Polsce numer alarmowy to 112. Krwioplucie i stan przedomdleniowy ESC wymienia wśród objawów, przy których lekarz podejrzewa zatorowość, a przy krwiopluciu NHS radzi pilną wizytę u lekarza. Pulsujący ból i obrzęk jednej nogi, zwykle łydki albo uda, z zaczerwienioną lub zasinioną skórą to według NHS powód do pilnej wizyty u lekarza.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.



