Oba badania trafiają na to samo skierowanie i oba odpowiadają na pytanie, czy w organizmie toczy się zapalenie. Żadne nie mówi gdzie ani z jakiego powodu. Różnica, która ma znaczenie praktyczne, dotyczy czasu reakcji.
CRP reaguje w godzinach, OB w dniach
CRP to białko ostrej fazy produkowane przez wątrobę. Zaczyna rosnąć w ciągu 6 do 8 godzin od początku zapalenia, szczyt osiąga mniej więcej po dobie lub dwóch, a po ustąpieniu przyczyny spada równie szybko, bo jego czas półtrwania liczy się w godzinach. To badanie do sytuacji bieżącej: czy dzieje się coś teraz i czy leczenie działa.
OB, czyli odczyn Biernackiego, mierzy zapalenie pośrednio: to szybkość opadania krwinek czerwonych w probówce. Rośnie wolniej, zwykle zaczyna po dobie lub dwóch, i wraca do normy tygodniami, długo po tym, jak człowiek wyzdrowiał. Jest za to użyteczne tam, gdzie chodzi o procesy przewlekłe, w reumatologii i w monitorowaniu chorób zapalnych o powolnym przebiegu.
OB bywa prawidłowe w pierwszej dobie gorączki, a po przebytej infekcji potrafi być podwyższone jeszcze przez kilka tygodni.
Co zmienia OB niezależnie od zapalenia
OB jest badaniem wrażliwym na czynniki, które z zapaleniem nie mają nic wspólnego. Rośnie z wiekiem, jest wyższe u kobiet, podnosi je ciąża, niedokrwistość i sama zmiana składu białek krwi. Praktyczna reguła dla dorosłych to górna granica równa wiekowi podzielonemu przez dwa u mężczyzn, a u kobiet wiekowi powiększonemu o dziesięć i podzielonemu przez dwa. Wynik 30 mm/h znaczy więc coś innego u trzydziestolatka, a coś innego u osiemdziesięciolatki.
Wysokie CRP a decyzja o antybiotyku
CRP pomaga odróżnić zakażenie bakteryjne od wirusowego, ale wyniki obu grup się nakładają. Wartości bardzo wysokie, rzędu kilkuset mg/l, faktycznie przemawiają za zakażeniem bakteryjnym, ale wysokie CRP dają też ciężkie infekcje wirusowe, część chorób autoimmunologicznych (np. reumatoidalne zapalenie stawów), zapalenie trzustki, urazy, zabiegi operacyjne i część nowotworów. W drugą stronę: wczesna infekcja bakteryjna, badana w pierwszych godzinach, potrafi dać wynik jeszcze prawidłowy.
Dlatego lekarz ocenia CRP razem z objawami, badaniem i morfologią krwi, gdzie rozmaz z przewagą neutrofili albo limfocytów dokłada drugą przesłankę. Ma to znaczenie w praktyce przy odróżnianiu grypy od nadkażenia bakteryjnego i przy podejrzeniu zapalenia płuc, gdzie CRP pomaga zdecydować o antybiotyku, ale zawsze razem z badaniem lekarskim.
hs-CRP to inne badanie do innego pytania
Wysokoczułe CRP, opisywane jako hs-CRP, mierzy to samo białko czulszą metodą, ale służy do czegoś innego. Służy do oceny przewlekłego zapalenia niskiego stopnia jako czynnika ryzyka sercowo-naczyniowego, jako uzupełnienie skali SCORE2 i lipidogramu. Oznacza się je u osoby zdrowej, poza infekcją, i najlepiej dwukrotnie, w odstępie około dwóch tygodni. Wynik z okresu infekcji nie nadaje się do oceny ryzyka, a wartość powyżej 10 mg/l powtarza się po wyzdrowieniu.
Kiedy zapalenie miesza w innych wynikach
Podwyższone CRP jest też ostrzeżeniem przy czytaniu innych badań z tej samej próbki. Najbardziej dotyczy to ferrytyny, która jako białko ostrej fazy rośnie w zapaleniu i potrafi ukryć niedobór żelaza pod pozornie prawidłową wartością. Dlatego ferrytynę ocenia się razem z CRP.
Co z tym zrobić
Lekko podwyższony wynik u osoby bez objawów lekarz zwykle każe powtórzyć po kilku tygodniach. Wynik wyraźnie podwyższony (np. CRP powyżej kilkudziesięciu mg/l albo OB powyżej 100 mm/h) albo utrzymujący się bez wyjaśnienia trzeba omówić z lekarzem bez zwłoki, bo sam wynik nie wskazuje przyczyny. Dwa pomiary w odstępie czasu pokazują, czy wartość rośnie, czy spada.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.



