Angina to potoczna nazwa ostrego zapalenia gardła i migdałków. Według polskich rekomendacji z 2025 roku u dorosłych w 85-95% przypadków wywołują je wirusy, u dzieci powyżej 3 lat w 70-80%. Bakterie odpowiadają u dorosłych za 5-15% zachorowań, u dzieci za 10-30%, i w zdecydowanej większości jest to paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A (Streptococcus pyogenes). Według CDC paciorkowca ma mniej więcej co dziesiąty dorosły z bólem gardła i troje na dziesięcioro dzieci. Najczęściej chorują dzieci w wieku 5-15 lat, poniżej 3 lat rzadko.
Objawy, które wskazują na paciorkowca
Według CDC objawy anginy paciorkowcowej pojawiają się zwykle 2-5 dni po kontakcie z chorym. Na paciorkowca wskazują:
- nagły początek i silny ból gardła, ból przy połykaniu,
- gorączka,
- czerwone, obrzęknięte migdałki, czasem z nalotami,
- powiększone, bolesne węzły chłonne z przodu szyi,
- drobne czerwone wybroczyny na podniebieniu,
- u dzieci także ból brzucha, nudności lub wymioty.
Kaszel, katar, chrypka, zapalenie spojówek albo owrzodzenia w jamie ustnej przemawiają raczej za wirusem. Polskie rekomendacje podkreślają jednak, że anginy paciorkowcowej nie da się rozpoznać wyłącznie na podstawie objawów i badania lekarskiego. Potrzebny jest wynik badania mikrobiologicznego.
Skala Centora i McIsaaca
Lekarz może policzyć punkty. Po jednym przyznaje się za:
- gorączkę powyżej 38°C,
- brak kaszlu,
- powiększone węzły chłonne szyjne przednie,
- nalot i obrzęk migdałków.
Modyfikacja McIsaaca uwzględnia wiek: dziecko w wieku 3-14 lat dostaje punkt więcej, a osoba, która ukończyła 45 lat, punkt mniej. Według polskich rekomendacji przy 0-1 punkcie dalsze działania zwykle nie są potrzebne, a badanie w kierunku paciorkowca zaleca się zwłaszcza powyżej 2 punktów. Przy 3-4 punktach rekomendacje zalecają szybki test i decyzję o antybiotyku po wyniku. Antybiotyk od razu, z równoległym badaniem, dopuszczają tylko wtedy, gdy szybkiego testu nie ma, i każą go odstawić, gdy wynik wyjdzie ujemny. Skala pokazuje tylko prawdopodobieństwo. W dużym amerykańskim badaniu obejmującym ponad 200 tysięcy pacjentów wynik testu na paciorkowca był dodatni u 7% osób od 15 lat z zerową punktacją Centora i u 57% z maksymalną.
Szybki test i wymaz
Szybki test na antygen paciorkowca (Strep A) wykonuje się z wymazu z gardła, często w gabinecie lekarza rodzinnego. Jego swoistość przekracza 95%, czyli u osób bez paciorkowca test prawie zawsze wychodzi ujemny. Czułość wynosi 70-90%, więc u części zakażonych wynik będzie ujemny. U dorosłych ujemnego testu nie trzeba potwierdzać posiewem. Według polskich rekomendacji u dzieci posiew zaleca się, gdy użyty test ma czułość poniżej 90%. Amerykańskie CDC zaleca posiew po ujemnym szybkim teście u dzieci od 3 lat z objawami. Posiew wymazu jest złotym standardem. Jego wynik odczytuje się po 18-24 godzinach, a gdy jest ujemny, ponownie po 48 godzinach.
Dlaczego wirusowy ból gardła nie wymaga antybiotyku
W badaniach z randomizacją przewagę antybiotyku nad placebo wykazano tylko wtedy, gdy paciorkowiec był potwierdzony. Objawy infekcji wirusowej zaczynają ustępować po 3-4 dniach i u większości chorych mijają w ciągu tygodnia. W tym czasie pomagają odpoczynek, chłodne napoje, paracetamol lub ibuprofen. Aspiryny nie podaje się dzieciom poniżej 16 lat.
Leczenie anginy paciorkowcowej
Lekiem z wyboru jest penicylina V (fenoksymetylpenicylina) doustnie. Dorośli przyjmują ją zwykle dwa razy na dobę, a małe dzieci dwa lub trzy razy, zawsze przez 10 dni. Według polskich rekomendacji z 2025 roku wszystkie szczepy tego paciorkowca są nadal w pełni wrażliwe na penicylinę. Najczęstszą przyczyną niepowodzenia jest przerwanie kuracji, gdy objawy już minęły, a skrócenie leczenia poniżej 10 dni zmniejsza szansę na pozbycie się bakterii.
Przy uczuleniu na penicylinę innym niż reakcja natychmiastowa można zastosować cefadroksyl. Makrolidy rezerwuje się dla osób z natychmiastową nadwrażliwością na beta-laktamy, a przed ich podaniem oznacza się lekowrażliwość, bo część szczepów jest na nie oporna.
Antybiotyk włączony w drugiej lub trzeciej dobie choroby skraca objawy o 1-2 dni. Według polskich rekomendacji okres zakaźności kończy się 24 godziny po rozpoczęciu skutecznego leczenia, a przez ten czas chory nie powinien chodzić do szkoły ani do pracy. Bez leczenia może zarażać jeszcze do około tygodnia po ustąpieniu objawów.
Powikłania
Ropne powikłania zdarzają się u mniej niż 1% chorych. Najczęstsze są ropień okołomigdałkowy, czyli nagromadzenie ropy między migdałkiem a ścianą gardła, oraz ropne zapalenie węzłów chłonnych szyi. Późne powikłania, głównie gorączka reumatyczna, rozwijają się u 0,1-0,3% nieleczonych chorych. Gorączka reumatyczna może zajmować serce, stawy, mózg i skórę, a w krajach wysoko rozwiniętych jest rzadka. Leczenie penicyliną zmniejsza jej ryzyko o około dwie trzecie a leczenie zaczęte do 9 dni od pierwszych objawów nadal zmniejsza to ryzyko. Innym powikłaniem jest kłębuszkowe zapalenie nerek, a w badaniach nie wykazano, by antybiotyk zmniejszał jego częstość.
Kiedy pilnie do lekarza
Natychmiastowej pomocy na SOR lub od pogotowia wymaga każdy z tych objawów: silny ból gardła, który szybko się nasila, obrzęk w jamie ustnej lub gardle, trudności z mówieniem, połykaniem, oddychaniem albo otwieraniem ust. Nie prowadź wtedy sam samochodu: niech ktoś cię zawiezie albo zadzwoń pod 112.
Pilnie skontaktuj się z lekarzem przy ropnych nalotach na migdałkach albo bólu, który nie pozwala jeść i pić. Na wizytę trzeba się umówić także wtedy, gdy objawy nie mijają po około tygodniu lub infekcje gardła często wracają.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Decyzję o badaniu i antybiotyku podejmuje lekarz.



