Tężec wywołują toksyny bakterii Clostridium tetani, których przetrwalniki powszechnie występują w glebie, kurzu i odchodach zwierząt. Bakteria nie przenosi się między ludźmi. Do zakażenia dochodzi, gdy zarodniki trafią do rany, zwłaszcza głębokiej i pozbawionej dostępu powietrza. Toksyna atakuje układ nerwowy, wywołując bolesne, niekontrolowane skurcze mięśni.
Mit zardzewiałego gwoździa
Nie chodzi o rdzę, tylko o zanieczyszczenie rany ziemią i jej charakter. Gwóźdź wbity w ziemię jest groźny nie dlatego, że zardzewiały, ale dlatego, że brudny i robi głęboką, zamkniętą ranę. Ryzyko niosą więc:
- rany głębokie, kłute, miażdżone,
- rany zabrudzone ziemią, kurzem, kałem,
- oparzenia, odmrożenia i rany z martwą tkanką.
Objawy
Tężec daje charakterystyczne objawy mięśniowe, zwykle po kilku dniach do kilku tygodni od zranienia.
- Szczękościsk, czyli trudność z otwarciem ust.
- Sztywność i bolesne skurcze mięśni, najpierw twarzy i karku, potem całego ciała.
- Wygięcie ciała w czasie napadów skurczów.
To stan bezpośredniego zagrożenia życia, wymagający leczenia szpitalnego.
Najważniejsza liczba przy tężcu to data ostatniego szczepienia. Ochrona nie jest dożywotnia: dawkę przypominającą zaleca się co około dziesięć lat, a przy ranie wysokiego ryzyka także wcześniej.
Profilaktyka po zranieniu
Przy każdej poważniejszej czy zabrudzonej ranie lekarz ocenia, kiedy ostatnio byłeś szczepiony. W zależności od tego podaje dawkę przypominającą, a w ranach wysokiego ryzyka u osób niepewnie zaszczepionych także antytoksynę. Dlatego po głębokim, brudnym zranieniu warto zgłosić się do punktu medycznego, nawet jeśli rana wygląda niegroźnie.
Szczepienie
Szczepienie przeciw tężcowi jest częścią podstawowego kalendarza szczepień, a u dorosłych podtrzymuje się je dawkami przypominającymi. To najskuteczniejsza ochrona, bo na samą chorobę nie ma dobrego leczenia przyczynowego, można jedynie walczyć z jej skutkami.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
Źródła
- World Health Organization, Tetanus fact sheet
- Główny Inspektorat Sanitarny, zasady profilaktyki tężca w ranach