Wpisy Justyny Sochy na Facebooku i Instagramie miały łącznie blisko 2 mln kontaktów, a część serwisów po prawomocnym wyroku przedstawiała ją jako „ofiarę systemu”, co, według autorów raportu, wzmocniło zasięgi jej przekazu.
Raport Instytutu Monitorowania Mediów i Centrum Współpracy i Dialogu Uniwersytetu Warszawskiego objął materiały z okresu od 1 listopada 2024 do 31 grudnia 2025 roku. W tradycyjnych mediach autorzy odnotowali ponad 51 tys. publikacji związanych z dezinformacją naukową, przy czym dominowały treści dotyczące zdrowia.
Od zamkniętych grup do dużych portali
Fałszywe przekazy często zaczynają się w zamkniętych grupach na Facebooku, na Telegramie i w niszowych serwisach, gdzie brakuje zewnętrznej weryfikacji; część z tych treści później pojawia się w serwisach oferujących porady o zdrowym stylu życia i stopniowo wprowadza czytelników w teorie spiskowe.
Autorzy opisują mechanizm określany jako „miękkie wejście”: portale przyciągają odbiorców poradami, a następnie odsyłają do bardziej kontrowersyjnych materiałów, za przykład raport podaje serwisy takie jak odkrywamyzakryte.com i globalna.info.
Część treści przechodzi następnie do podmiotów nadających im pozory rzetelności; raport wskazuje m.in. domenę legaartis.pl, stylizowaną na serwis prawniczy, oraz serwisy powiązane ze środowiskiem STOP NOP. Publikacja na stronie głównej dużego portalu może, według autorów, zwiększyć zasięg fałszywej informacji nawet o 1000 proc., a sprostowanie powinno pojawić się w ciągu około czterech godzin od amplifikacji, by istotnie ograniczyć szkody.
Badane profile i zasięgi
Badacze przeanalizowali 13 128 postów pochodzących z 15 profili objętych analizą, m.in. profili Sochy, Jerzego Zięby i Witolda Gadowskiego; gęstość powiązań wewnątrz tej sieci wzrosła w 2025 roku o około 40 proc.
Socha, liderka stowarzyszenia STOP NOP, została prawomocnie skazana za zniesławienie lekarzy w kwietniu 2025 roku. Sąd Okręgowy w Poznaniu orzekł rok ograniczenia wolności w formie prac społecznych oraz nawiązkę na rzecz Fundacji Intensywnej Terapii Dziecięcej w Poznaniu.
Jej 1770 postów dało jej drugi najwyższy wynik kontaktów wśród analizowanych profili, ustępując jedynie Witoldowi Gadowskiemu; profil Jerzego Zięby zanotował około 665 tys. kontaktów. Zięba został wcześniej, w 2023 roku, prawomocnie skazany za znieważenie i zniesławienie poznańskich lekarzy.
Protesty przeciw masztom 5G
Raport opisuje także przejścia dezinformacji z internetu do działań lokalnych: w marcu 2025 roku, po protestach mieszkańców dzielnicy Karczówka w Kielcach, urząd miasta nakazał rozbiórkę jednego masztu 5G, a wojewoda utrzymał tę decyzję; autorzy zaznaczają, że nie było dowodów na szkodliwość instalacji.
Inne protesty wymienione w raporcie miały miejsce m.in. w Krakowie, Jaworznie, Sandomierzu i Białogardzie, często motywowane obawami mieszkańców cytowanymi przez lokalne media.
Źródło: Rynek Zdrowia (za raportem „Dezinformacja naukowa w polskiej infosferze. Architektura, przykłady, źródła” Instytutu Monitorowania Mediów i Centrum Współpracy i Dialogu Uniwersytetu Warszawskiego).