Półpasiec to nie nowa infekcja, lecz powrót starej. Wywołuje go ten sam wirus, który daje ospę wietrzną, czyli wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV). Po przechorowaniu ospy wirus nie znika, tylko zostaje uśpiony w zwojach nerwowych. Po latach potrafi się uaktywnić i wtedy pojawia się półpasiec. Nosi w sobie tego wirusa zdecydowana większość dorosłych, bo prawie wszyscy przeszli ospę w dzieciństwie.
Jak wygląda
Najpierw zwykle boli, piecze albo mrowi w jednym miejscu na ciele, często zanim cokolwiek widać. Po kilku dniach w tym samym miejscu wychodzi pęcherzykowa wysypka. Charakterystyczne jest to, że trzyma się jednej strony ciała i jednego pasma, bo idzie wzdłuż przebiegu konkretnego nerwu. Stąd nazwa.
Dlaczego to nie jest błaha sprawa
Mit brzmi: przejdzie samo, jak ospa. Sama wysypka faktycznie się goi, ale problem bywa później.
- Neuralgia popółpaścowa: u części chorych (ryzyko rośnie z wiekiem) zostaje przewlekły ból neuropatyczny w miejscu wysypki, trwający miesiącami, czasem latami, oporny na zwykłe leki przeciwbólowe.
- Półpasiec oczny: gdy zajmuje okolicę oka, grozi powikłaniami ze wzrokiem.
- Ryzyko sercowo-naczyniowe: dane wskazują na podwyższone ryzyko udaru i zawału w okresie po epizodzie półpaśca.
Kto jest najbardziej narażony
Ryzyko rośnie z wiekiem i przy obniżonej odporności. Najczęściej chorują osoby po 50 roku życia, chorzy onkologicznie, po przeszczepach, z cukrzycą, przewlekłymi chorobami serca, płuc i nerek, a także osoby w immunosupresji. To nie przypadek, że to w dużej mierze te same grupy, którym przysługuje refundacja szczepionki.
Szczepienie i refundacja: ważny haczyk
W Polsce dostępna jest szczepionka Shingrix, podawana w dwóch dawkach, o wysokiej skuteczności w zapobieganiu półpaścowi i jego powikłaniom. Refundacja ma jednak warunki, których wiele osób nie zna:
- 65 lat i więcej, ze wskazaniem: szczepionka bezpłatna, ale tylko przy rozpoznanej chorobie przewlekłej zwiększającej ryzyko (między innymi cukrzyca, przewlekła choroba serca, płuc lub nerek, niedobory odporności, choroba nowotworowa, RZS).
- 18 lat i więcej, z grupy ryzyka: refundacja na poziomie 50 procent.
To częste nieporozumienie: ludzie słyszą "bezpłatna dla seniorów" i myślą, że wystarczy mieć 65 lat. Nie wystarczy. Bezpłatna jest dla seniora ze wskazaniem zdrowotnym z listy. Zdrowy 70-latek bez choroby przewlekłej zapłaci za nią pełną cenę.
Co robić przy podejrzeniu
Jeśli pojawia się jednostronny ból i piekąca wysypka pasmowo na tułowiu albo twarzy, zgłoś się szybko do lekarza. Leczenie przeciwwirusowe działa najlepiej, gdy włączy się je w pierwszych dobach. Wczesne leczenie zmniejsza też ryzyko przewlekłego bólu. Niezależnie od epizodu, osoby z grup ryzyka warto, by rozważyły szczepienie zawczasu.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
Źródła
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH, Szczepienia.info, półpasiec
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Shingrix, wskazania refundacyjne