Trzy z czterech skontrolowanych przez NIK centrów pomocy bezprawnie zaostrzyły zasady przyznawania dofinansowania do turnusów rehabilitacyjnych. W dwóch z tych placówek kwotę wsparcia obniżono o 20 proc. i wprowadzono zasadę, że dorosły może skorzystać z turnusu tylko raz na dwa lata.
Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę w czterech centrach pomocy, u trzech organizatorów oraz w trzech ośrodkach zlokalizowanych w województwach lubelskim, mazowieckim, pomorskim i kujawsko-pomorskim. Kontrola objęła okres od 2023 roku do końca pierwszego półrocza 2025 roku. W tym czasie z turnusów skorzystało ponad 277 tysięcy osób, a PFRON przeznaczył na nie ponad 500 milionów złotych.
Zaostrzone kryteria i ograniczone środki
Zmiany w zasadach przyznawania dofinansowania wprowadzano wewnętrznymi zarządzeniami dyrektorów i komisji. Jako jedno z rozwiązań NIK opisuje system punktowy wprowadzony w jednym z centrów, który faworyzował osoby składające wnioski przez internet.
Centra tłumaczyły modyfikacje brakiem funduszy. Wnioski o dofinansowanie można składać od początku roku, jednak placówki często odkładają ich rozpatrzenie do czasu otrzymania środków z PFRON. W efekcie około 500 wniosków rozpatrzono negatywnie z powodu braku środków, a analiza skontrolowanych centrów wykazała, że na realizację wszystkich wniosków zabrakło ponad miliona złotych.
Wniosek online, przepisy w formie papierowej
PFRON umożliwia składanie elektronicznych wniosków przez System Obsługi Wsparcia od 2020 roku. Tymczasem obowiązujące rozporządzenie ministra pracy z 2007 roku przewiduje jedynie formę papierową dokumentów i nie było nowelizowane od 2014 roku. NIK wskazała też na niejasności w przepisach dotyczące podziału zadań między organizatorem a ośrodkiem oraz w zasadach dokumentowania przebiegu pobytów.
W ocenie NIK pracownicy socjalni kwalifikujący uczestników najczęściej opierali się głównie na orzeczeniach o niepełnosprawności i zaleceniach lekarskich, czyli dokumentach medycznych. Może to prowadzić do kierowania na turnusy osób, które nie wymagają rehabilitacji społecznej, a traktują wyjazd przede wszystkim jako formę wypoczynku.
Kadry i liczebność grup
Kontrola wykazała także braki w realizacji obowiązków organizatorów. Nie zawsze zapewniano wymagany czas zajęć dla osób z niepełnosprawnością intelektualną ani odpowiednią liczbę i kwalifikacje personelu. NIK wymieniała m.in. brak psychologa, pielęgniarki i tłumacza języka migowego. Według wytycznych grupa turnusowa powinna obejmować co najmniej 20 osób z niepełnosprawnościami.
W zaleceniach pokontrolnych Izba poprosiła organizatorów o niewliczanie opiekunów do liczby uczestników przy ustalaniu wielkości grup oraz zaapelowała do ośrodków o pełne dostosowanie infrastruktury do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Wyniki kontroli NIK ujawniono 19 listopada; zostaną wykorzystane w raporcie o wsparciu osób z niepełnosprawnościami.
Źródło: Rynek Zdrowia (za Najwyższą Izbą Kontroli).