System aktywny
·zerio.pl
EBM
Portal informacyjny
Infekcje bakteryjne RECENZOWANE 5 min

Listerioza w ciąży: czym grozi, co jeść ostrożnie i jak się chronić

Bakteria Listeria rzadko szkodzi zdrowym dorosłym, ale w ciąży może przejść przez łożysko do dziecka. Pasteryzacja i podgrzanie jedzenia do parowania bakterię zabijają, więc najwięcej zależy od tego, co i jak trafia na talerz.

Listerioza w ciąży: czym grozi, co jeść ostrożnie i jak się chronić
fig_01 · zerio.pl
cc-by-nc-4.0

Listeriozę wywołuje bakteria Listeria monocytogenes. Jest szeroko rozpowszechniona w środowisku, a zwierzęta zwykle przechodzą zakażenie bez objawów. Zdrowi dorośli rzadko chorują ciężko. Główny Inspektorat Sanitarny wymienia jako najbardziej zagrożone kobiety w ciąży, noworodki i osoby z obniżoną odpornością.

W 2024 roku w Unii Europejskiej potwierdzono 3041 inwazyjnych zakażeń. Według EFSA i ECDC listerioza była czwartą najczęściej zgłaszaną chorobą przenoszoną ze zwierząt na ludzi i najcięższą z nich, z najwyższym odsetkiem hospitalizacji i zgonów.

Dlaczego ciąża zwiększa ryzyko

Ciężarne chorują częściej. Szacunki różnią się między źródłami: WHO podaje, że kobiety w ciąży zapadają na listeriozę około 20 razy częściej niż inne zdrowe osoby dorosłe, a CDC mówi o 10 razy większym ryzyku zakażenia. W Stanach Zjednoczonych zakaża się co roku mniej więcej jedna na 25 000 ciężarnych. Zakażenie zdarza się głównie w trzecim trymestrze. Autorzy przeglądu w Journal of Perinatal Medicine przypuszczają, że ma to związek ze słabszą w ciąży odpornością komórkową.

Bakteria może przejść przez łożysko do dziecka. Zakażone łożysko staje się rezerwuarem, z którego zakażenie może się powtarzać.

Skutki dla dziecka

CDC podkreśla, że Listeria może zaszkodzić dziecku nawet wtedy, gdy matka nie czuje się bardzo chora. Zakażenie w ciąży często prowadzi do:

  • poronienia albo martwego urodzenia,
  • przedwczesnego porodu,
  • zagrażającego życiu zakażenia noworodka, w tym sepsy i zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.

Według CDC co czwarta ciężarna, która zachoruje, traci ciążę albo dziecko wkrótce po porodzie. Listerioza noworodka może ujawnić się wcześnie albo późno. Postać wczesna to zwykle skutek zakażenia przez łożysko.

Objawy u matki bywają łagodne

U ciężarnych listerioza przebiega zwykle łagodnie, a część kobiet nie ma żadnych objawów. Najczęściej pojawia się gorączka i dolegliwości podobne do grypy: bóle mięśni, zmęczenie. GIS wymienia też ból brzucha lub pleców, biegunkę, wymioty, ból głowy i ból gardła.

Objawy mogą pojawić się z opóźnieniem. Według CDC objawy postaci inwazyjnej zwykle zaczynają się w ciągu 2 tygodni od zjedzenia skażonego produktu. WHO podaje, że okres wylęgania może jednak wynosić od kilku dni do 90 dni. Gorączkę w ciąży zawsze zgłoś lekarzowi, a jeśli jadłaś któryś z produktów opisanych niżej, powiedz mu o tym.

Produkty, przy których trzeba uważać

Listeria przeżywa i namnaża się w lodówce. WHO zalicza do ryzykownej żywności produkty długo przechowywane w chłodzie i jedzone bez gotowania. Pasteryzacja i obróbka cieplna bakterię zabijają. Na liście ostrożności są:

  • Sery z niepasteryzowanego mleka, zwłaszcza miękkie, i nabiał z surowego mleka.
  • Miękkie sery pleśniowe: z białą skórką, jak brie i camembert, oraz z niebieską pleśnią, jak gorgonzola i roquefort. NHS zaleca jeść je tylko dokładnie podgrzane.
  • Ryby wędzone na zimno, na przykład łosoś, przechowywane w lodówce.
  • Pasztety i pasty mięsne z lodówki.
  • Wędliny gotowe do spożycia, parówki, kiełbasy suszone i dojrzewające.
  • Surowe lub lekko sparzone kiełki.
  • Mrożone warzywa blanszowane, jeśli miałyby trafić na talerz bez gotowania.

EFSA ocenia, że mrożone warzywa niosą mniejsze ryzyko niż gotowa do jedzenia żywność, jak ryby wędzone. W latach 2015-2018 z mrożonymi warzywami wiązano jednak ognisko listeriozy w kilku krajach, w którym zachorowały 53 osoby, a 10 zmarło.

Jak jeść bezpieczniej

Podstawowa zasada to podgrzewanie do parowania. Wędliny, parówki i sery z surowego mleka CDC zaleca podgrzać do około 74°C albo do momentu, gdy jedzenie wyraźnie paruje. Wędzonego łososia można jeść w zapiekance lub innym gotowanym daniu. Kiełki należy gotować do parowania, a mrożone warzywa przygotowywać według instrukcji na opakowaniu.

  • Sery twarde, jak cheddar czy parmezan, NHS uznaje za bezpieczne, także z mleka niepasteryzowanego. CDC ostrożniej radzi wybierać sery twarde z mleka pasteryzowanego.
  • Pasteryzowane mleko, jogurty i lody można jeść.
  • Pasztety i ryby wędzone w szczelnych opakowaniach, których nie trzeba trzymać w lodówce przed otwarciem, są bezpieczniejsze niż te z lady chłodniczej.
  • Pokrojonego melona nie należy zostawiać poza lodówką dłużej niż 2 godziny, a przy temperaturze powyżej 32°C dłużej niż godzinę. W lodówce można go trzymać najwyżej tydzień.

GIS przypomina też o higienie przy przygotowywaniu jedzenia i myciu rąk przed posiłkiem.

Diagnostyka i leczenie

Objawy listeriozy nie są charakterystyczne i na ich podstawie trudno o rozpoznanie. U ciężarnej podstawowym badaniem jest posiew krwi. Po porodzie lub utracie ciąży zakażenie może potwierdzić posiew z łożyska. Z kału bakterię izoluje się także u około 5% zdrowych osób, a CDC nie zaleca posiewu kału do rozpoznania listeriozy. W sprawie ciężarnych, które zjadły wycofany produkt, CDC odsyła do zaleceń amerykańskiego towarzystwa położników (ACOG).

Dla innych osób z grupy ryzyka CDC podaje, że po zjedzeniu wycofanego produktu bez objawów zwykle nie trzeba badań ani leczenia. Trzeba jednak wrócić do lekarza, jeśli objawy pojawią się w ciągu 2 miesięcy. Gorączka powyżej 38,1°C i objawy pasujące do listeriozy, bez innej ustalonej przyczyny, są u tych osób wskazaniem do badań i leczenia.

Ciężarnej z gorączką i objawami pasującymi do listeriozy po możliwym kontakcie z bakterią podaje się antybiotyk, często przed wynikiem posiewu. Dodatni posiew krwi to wskazanie do leczenia także bez gorączki. Przy łagodnych objawach bez gorączki lekarz może obserwować albo zlecić posiew krwi. Bez objawów SMFM nie zaleca ani badań, ani antybiotyku na zapas, także w ciąży. U ciężarnych bez prawdziwej alergii na penicylinę amerykańskie Towarzystwo Medycyny Matczyno-Płodowej (SMFM) zaleca ampicylinę dożylnie w dawce 2 g co 4-6 godzin przez co najmniej 14 dni. Ampicylina przechodzi przez łożysko w wystarczającym stężeniu. U osób z grupy ryzyka poza ciążą, które zjadły wycofany produkt i mają gorączkę oraz objawy pasujące do listeriozy, CDC w ramowym podejściu opartym na ograniczonych danych (to nie jest formalna wytyczna) wskazuje zwykle dożylną ampicylinę z gentamycyną przez 14-21 dni, jeśli chory nie jest uczulony na penicylinę. Według WHO szybkie podanie antybiotyku przy zakażeniu w ciąży może zapobiec zakażeniu płodu lub noworodka.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przy gorączce w ciąży skontaktuj się z lekarzem prowadzącym lub położną.

RZ
O autorze
Redakcja zerio
Profil autora →
Prezydent podpisał ustawę: reklama aptek dozwolona, kara do 1 mln zł
Usługi medyczne

Prezydent podpisał ustawę: reklama aptek dozwolona, kara do 1 mln zł

Karol Nawrocki podpisał nowelizację dopuszczającą reklamę aptek i punktów aptecznych w określonych g…

E-rejestracja: prace techniczne od 16 do 20 listopada
e-zdrowie

E-rejestracja: prace techniczne od 16 do 20 listopada

Od 16 do 20 listopada 2026 r. może wystąpić czasowa niedostępność edycji MUŚ i harmonogramów w centr…

Sygnatura lipidów po orzeszkach wiązała się z 11 proc. niższym ryzykiem cukrzycy
Usługi medyczne

Sygnatura lipidów po orzeszkach wiązała się z 11 proc. niższym ryzykiem cukrzycy

Badacze zaobserwowali, że charakterystyczny profil lipidów związany ze spożywaniem orzeszków ziemnyc…