Gruźlica: choroba, którą wielu uważa za przeszłość, a wciąż jest wśród nas

Gruźlicę wywołuje prątek gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis), najczęściej atakujący płuca. Przenosi się drogą kropelkową, gdy chory z czynną gruźlicą płuc kaszle. Mimo skutecznego leczenia pozostaje jedną z najczęstszych przyczyn zgonów z powodu chorób zakaźnych na świecie, zwłaszcza w krajach rozwijających się.

Zakażenie utajone a czynna choroba

To rozróżnienie jest kluczowe. Po kontakcie z prątkiem wiele osób nie choruje, bo układ odpornościowy zamyka bakterie w uśpieniu.

• Zakażenie utajone: prątki obecne, ale uśpione. Brak objawów, osoba nie zaraża. Może aktywować się po latach, gdy spada odporność.
• Gruźlica czynna: bakterie się namnażają, pojawiają się objawy, chory na gruźlicę płuc może zarażać.

Objawy gruźlicy płuc

Choroba rozwija się podstępnie, tygodniami, dlatego łatwo zlekceważyć początek.

• Przewlekły kaszel utrzymujący się ponad trzy tygodnie, czasem z odkrztuszaniem krwi.
• Stany podgorączkowe, zwłaszcza wieczorne.
• Nocne poty.
• Utrata masy ciała i apetytu, narastające osłabienie.

Gruźlica może też zająć inne narządy: węzły chłonne, kości, opony mózgowe, nerki.

Kaszel, który nie ustępuje po trzech tygodniach, zwłaszcza z chudnięciem i nocnymi potami, to nie jest zaległość po przeziębieniu. To powód, żeby zrobić RTG klatki piersiowej.

Czemu leczenie trwa miesiącami

Gruźlicę leczy się kombinacją kilku antybiotyków przyjmowanych zwykle przez sześć miesięcy lub dłużej. Tak długi czas wynika z tego, że prątki dzielą się wolno i kryją w tkankach. Przerwanie leczenia za wcześnie to główna przyczyna lekooporności, czyli powstawania szczepów, na które standardowe leki przestają działać. Dlatego leczenie prowadzi się pod nadzorem.

Profilaktyka

W Polsce noworodki szczepi się szczepionką BCG, która chroni przede wszystkim przed najcięższymi postaciami u małych dzieci. Osoby z bliskiego kontaktu z chorym na gruźlicę powinny zgłosić się na badania.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Źródła

1. World Health Organization, Tuberculosis fact sheet
2. Polskie Towarzystwo Chorób Płuc, zalecenia dotyczące rozpoznawania i leczenia gruźlicy