Jeden czynnik, który wpływa na aktywność kleszczy
Kleszcze są już aktywne i w tym sezonie może być ich więcej niż zwykle. Prof. Joanna Zajkowska, specjalistka chorób zakaźnych z Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku, wskazała konkretną granicę temperatury, powyżej której obserwuje się wzrost aktywności tych pajęczaków.
Według ekspertki próg aktywności dla najczęściej spotykanego w Polsce kleszcza pospolitego (Ixodes ricinus) wynosi około 7°C. Gdy temperatura powietrza i warunki wilgotnościowe sprzyjają, kleszcze wychodzą z kryjówek i intensyfikują poszukiwanie żywicieli.
Dlaczego temperatura ma znaczenie?
Temperatura wpływa na metabolizm i zachowanie kleszczy. Przy niższych temperaturach są mniej aktywne, wolniej się poruszają i rzadziej podejmują tzw. questing — wystawianie odnóży w poszukiwaniu gospodarza. Gdy temperatura przekracza próg rzędu kilku stopni Celsjusza, zwiększa się ich aktywność i tym samym ryzyko kontaktu z ludźmi i zwierzętami domowymi.
Czynniki ograniczające populację kleszczy
Prof. Zajkowska podkreśla jednak, że sama temperatura nie jest jedynym i decydującym czynnikiem ograniczającym populacje kleszczy. Do istotnych czynników należą:
- Wilgotność powietrza i ściółki — kleszcze są wrażliwe na wysychanie; długotrwałe susze zmniejszają ich przeżywalność.
- Ekstremalne temperatury — zarówno bardzo niskie zimowe temperatury bez ochronnej pokrywy śnieżnej, jak i długotrwałe upały mogą negatywnie wpłynąć na populacje.
- Dostępność żywicieli — zmiany w liczebności zwierząt leśnych i synantropijnych (np. jeleni, gryzoni) wpływają na cykl życiowy kleszczy.
- Zmiany siedliskowe i zarządzanie przestrzenią — utrzymanie trawników, cięcia zarośli i ograniczanie granic lasu zwiększających kontakt z ludźmi mają znaczenie dla lokalnej liczebności kleszczy.
Co realnie ograniczy populację kleszczy?
Ekspertka zaznacza, że nie ma jednego prostego rozwiązania — skuteczne ograniczanie populacji wymaga działań wielowymiarowych:
- monitoring i badania — systematyczne pomiary aktywności i występowania chorób przenoszonych przez kleszcze pomagają w planowaniu działań;
- zarządzanie siedliskami — koszenie traw, tworzenie barier pomiędzy terenami rekreacyjnymi a zaroślami oraz zagospodarowanie przestrzeni zmniejszają ryzyko kontaktu;
- kontrola zwierząt gospodarujących — tam gdzie to możliwe, działania ograniczające nadmierną liczbę dzikich żywicieli lub racjonalne zarządzanie populacjami;
- lokalne zabiegi insektycydowe/akarycydowe — stosowane odpowiedzialnie, w określonych warunkach i miejscach o wysokim ryzyku, mogą zmniejszyć lokalne populacje;
- edukacja i profilaktyka osobista — stosowanie repelentów, odpowiedniej odzieży, regularne przeglądy ciała i zwierząt po spacerach.
Profilaktyka — co możesz zrobić
Nawet jeśli pogoda sprzyja większej aktywności kleszczy, osoby korzystające z terenów zielonych mogą zmniejszyć ryzyko ukąszeń przez proste nawyki:
- zakładanie jasnej, długiej odzieży i chowania nogawek w skarpetach;
- stosowanie środków odstraszających kleszcze zgodnie z instrukcją producenta;
- unikać siedzenia bezpośrednio na ściółce leśnej i zaroślach;
- po powrocie do domu dokładna kontrola ciała i futra zwierząt;
- w razie znalezienia kleszcza — prawidłowe usunięcie pęsetą lub przyrządem do wyciągania oraz konsultacja medyczna w przypadku objawów chorób przenoszonych przez kleszcze.
Jak podkreśla prof. Joanna Zajkowska: aktywność kleszczy zależy od warunków atmosferycznych, ale ograniczenie ich populacji wymaga zintegrowanych działań — od zarządzania siedliskami po edukację społeczną.
Podsumowanie
Temperatura około 7°C to granica, od której obserwuje się wzrost aktywności kleszczy. Jednakże sam fakt ocieplenia nie gwarantuje utrzymania czy wzrostu populacji — kluczowe są warunki wilgotnościowe, dostępność żywicieli oraz lokalne działania zaradcze. W praktyce najskuteczniejsza ochrona to połączenie monitoringu, zarządzania środowiskiem i świadomości społecznej.
