Planowana nowelizacja ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej ma rozszerzyć katalog świadczeń wykonywanych przez pielęgniarki, w tym o uprawnienie do stwierdzania zgonu w określonych sytuacjach — przede wszystkim w opiece paliatywnej oraz długoterminowej. Projekt budzi pytania praktyczne i prawne dotyczące zakresu odpowiedzialności, procedur oraz koniecznego przeszkolenia personelu.
Co przewiduje projekt nowelizacji?
Z informacji przekazanych przez autorów projektu wynika, że zmiana ma umożliwić pielęgniarkom stwierdzanie zgonu pacjentów objętych opieką paliatywną i długoterminową. Celem proponowanych przepisów jest usprawnienie procedur końcowych oraz zapewnienie szybszej i bardziej dostępnej opieki w sytuacjach, gdy śmierć pacjenta następuje poza szpitalem, pod stałą opieką pielęgniarską.
W jakich sytuacjach pielęgniarka mogłaby stwierdzić zgon?
- pacjenci objęci opieką paliatywną, gdy wystąpią jednoznaczne i nieodwracalne cechy śmierci;
- osoby w systemie opieki długoterminowej, np. mieszkańcy domów opieki, hospicjów stacjonarnych lub korzystający z opieki domowej;
- przypadki przewidywane przez projekt, kiedy lekarz nie jest dostępny w krótkim czasie i istnieje konieczność potwierdzenia zgonu z powodów administracyjnych lub medycznych.
Procedury i wymagania
Projekt wskazuje na potrzebę określenia jasnych procedur, które będą regulować sposób stwierdzania zgonu przez pielęgniarki. W praktyce oznacza to:
- określenie kryteriów medycznych, które muszą być spełnione przy stwierdzaniu zgonu (np. brak czynności życiowych, typowe objawy ustania funkcji życiowych);
- prowadzenie dokumentacji oraz wydawanie odpowiednich zaświadczeń zgodnie z obowiązującymi przepisami;
- konieczność przeszkolenia i potwierdzenia kompetencji pielęgniarek w zakresie rozpoznawania i dokumentowania zgonu;
- współpraca z lekarzami, pogotowiem i służbami administracyjnymi w celu zapewnienia spójności działań.
Korzyści i wyzwania
Wprowadzenie takiego uprawnienia może przynieść kilka praktycznych korzyści:
- skrócenie czasu oczekiwania na formalne potwierdzenie zgonu w sytuacjach, gdy lekarz nie jest natychmiast dostępny;
- odciążenie systemu ratowniczego i ambulatoryjnego w przypadkach bezsprzecznej śmierci;
- większa dostępność usług dla pacjentów i rodzin w opiece paliatywnej i długoterminowej.
Równocześnie zmiana stawia wyzwania organizacyjne i etyczne: konieczność zapewnienia odpowiedniego przygotowania merytorycznego personelu, jasnych standardów odpowiedzialności i mechanizmów nadzoru nad wykonywaniem nowych czynności.
Aspekty prawne i odpowiedzialność
Rozszerzenie zakresu uprawnień zawodowych pociąga za sobą pytania o odpowiedzialność cywilno-prawną i karną. Projekt będzie wymagał precyzyjnych regulacji dotyczących sytuacji, w których stwierdzenie zgonu przez pielęgniarkę jest dopuszczalne, oraz zapisów chroniących personel przed nieuzasadnionymi roszczeniami, o ile działa on zgodnie z procedurami i standardami medycznymi.
Co to oznacza dla pacjentów i rodzin?
Dla bliskich pacjentów zmiana może oznaczać sprawniejsze i mniej traumatyczne załatwienie formalności po śmierci osoby bliskiej, zwłaszcza gdy opieka odbywała się w warunkach domowych lub w placówce długoterminowej. Jednocześnie ważne jest, aby procedury były przejrzyste, a komunikacja z rodziną — empatyczna i profesjonalna.
Na co zwrócić uwagę dalej?
- śledzenie projektu ustawy w kolejnych etapach prac legislacyjnych — zapisy mogą ulegać zmianom;
- monitorowanie rozporządzeń wykonawczych, które szczegółowo określą procedury i wymagania szkoleniowe;
- zwrócenie uwagi samorządów zawodowych i instytucji ochrony zdrowia na konieczność przygotowania standardów oraz materiałów szkoleniowych.
Podsumowanie
Planowana nowelizacja ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej ma szansę usprawnić opiekę końcową w przypadkach objętych opieką paliatywną i długoterminową, poprzez rozszerzenie uprawnień pielęgniarek o możliwość stwierdzania zgonu. Aby zmiana przyniosła oczekiwane korzyści, niezbędne będą precyzyjne przepisy wykonawcze, szkolenia oraz jasne procedury dokumentacyjne i nadzorcze.
