W ostatnich miesiącach obserwujemy narastające zjawisko konsolidacji podmiotów świadczących podstawową opiekę zdrowotną (POZ). Przejęcia gabinetów lekarzy rodzinnych przez podmioty z sektora finansowego, w tym fundusze inwestycyjne, budzą poważne pytania o przyszłość dostępu do usług, jakość opieki oraz stabilność lokalnych sieci POZ. Ministerstwo Zdrowia dostrzega problem i zapowiada działania ukierunkowane na ograniczenie nadmiernej koncentracji, która może prowadzić do ograniczeń konkurencji, a co za tym idzie – do wyższych kosztów dla pacjentów i utrudnień w dostępności do podstawowej opieki zdrowotnej. Temat ten był przedmiotem dyskusji podczas posiedzenia Trójstronnego Zespołu ds. Ochrony Zdrowia, gdzie omówiono zarówno wyzwania, jak i możliwości interwencji legislacyjnych.

Kontekst problemu: co kryje się za terminem konsolidacja POZ

Konsolidacja w podstawowej opiece zdrowotnej odnosi się do procesów łączenia, migracji lub tworzenia nowego układu organizacyjnego, w którym większe podmioty zarządzają rosnącą liczbą gabinetów POZ. Z perspektywy placówek ochrony zdrowia, takich zmian towarzyszy często usprawnienie procesów administracyjnych, negocjacje z NFZ i optymalizacja sieci przychodni. Jednak z perspektywy pacjentów i obywateli zagraża równowadze między dostępnością a kosztem usług.

Jak podkreśla Ministerstwo Zdrowia, celem działań nie jest ograniczanie innowacyjności ani ograniczanie wyboru pacjentów, lecz zapewnienie, że konsolidacja nie prowadzi do utraty dostępu do podstawowej opieki zdrowotnej, spadku jakości usług ani nadmiernego wzrostu kosztów.

Podczas obrad Zespołu omawiano również zagrożenia dla mniejszych, lokalnych praktyk, które mogą mieć problem z konkurowaniem z większymi podmiotami. Ryzyka obejmują m.in.:

  • redukcję liczby niezależnych praktyk POZ w regionach o ograniczonych zasobach kadrowych;
  • możliwość wyznaczania warunków umów na obsługę POZ korzystnych dla dużych graczy kosztem pacjentów;
  • utratę elastyczności w planowaniu godzin pracy, dostępności terminów i możliwości dopasowania opieki do potrzeb lokalnych społeczności;
  • ryzyko wzrostu kosztów usług, jeśli dominujące podmioty będą dyktować warunki finansowe wobec NFZ.

Dlaczego problem ma znaczenie dla pacjentów i systemu ochrony zdrowia

Podstawowa opieka zdrowotna to pierwszy punkt kontaktu pacjenta z systemem ochrony zdrowia. To tutaj diagnozy bywają wstępnie kwalifikowane, a decyzje o leczeniu podejmowane są blisko miejsca zamieszkania. Kiedy kilka dużych podmiotów zaczyna dominować w sieci POZ, istnieje ryzyko mniej konkurencyjnego podejścia do ustalania zakresu świadczeń, czasu oczekiwania na wizytę oraz polityk cenowych. Długoterminowo może to prowadzić do:

  1. wydłużonych czasów oczekiwania na konsultacje;
  2. ograniczonej dostępności do specjalistycznych badań i testów diagnostycznych w niektórych regionach;
  3. zwiększonych kosztów dla pacjentów w perspektywie krótkookresowej i długoterminowej;
  4. mniejszej różnorodności podejść terapeutycznych i innowacyjnych praktyk medycznych w POZ.

Proponowane rozwiązania i kierunki działań Ministerstwa

Podczas posiedzenia Trójstronnego Zespołu ds. Ochrony Zdrowia ministerstwo wskazało, że konieczne są rozważania nad narzędziami prawnymi, które ograniczą nadmierną konsolidację bez naruszania mechanizmów rynkowych i innowacyjności w sektorze zdrowia. Omawiane propozycje obejmują:

  • określenie kryteriów dopuszczalnej koncentracji, które będą uwzględniały dostępność usług POZ w wybranych regionach;
  • wprowadzenie mechanizmów nadzoru nad fuzjami i przejęciami w sektorze POZ w kontekście ochrony interesów pacjentów;
  • zobowiązanie podmiotów do utrzymania dotychczasowych poziomów zatrudnienia personelu i utrzymania przynależności do lokalnych społeczności zdrowotnych;
  • transparentność warunków umów z NFZ i możliwość monitorowania warunków cenowych i jakościowych;
  • ewentualne zachęty dla mniejszych praktyk do partnerstw z sieciami POZ, które zachowują autonomię decyzyjną i zakres świadczonych usług.

Jakie to ma znaczenie dla polityki zdrowotnej i rynku usług medycznych?

Wyniki debat na temat konsolidacji POZ mogą mieć wpływ na całą strukturę finansowania ochrony zdrowia w Polsce. Z jednej strony większa skala może przynieść korzyści w postaci lepszej koordynacji opieki, bardziej efektywnego zarządzania zasobami kadrowymi i inwestycji w infrastrukturę. Z drugiej strony jednak ryzyko utraty lokalnej dostępności, spadku jakości usług i podniesienia kosztów dla pacjentów wymaga ostrożnych procedur regulacyjnych, które zapewniają ochronę interesów pacjentów bez hamowania innowacji.

Wnioski i perspektywy na najbliższe miesiące

Ministerstwo Zdrowia zapowiada kontynuację prac nad zestawem rozwiązań prawnych, które pozwolą zbalansować interesy inwestorów, podmiotów świadczących POZ oraz samych pacjentów. Kluczowe będzie wprowadzenie jasnych zasad dotyczących dopuszczalności przejęć, gwarancji utrzymania dostępu w regionach deficytowych oraz monitorowania jakości i kosztów. Ostateczny kształt regulacji będzie zależał od wyników konsultacji z interesariuszami, w tym samorządami, organizacjami pacjentów, praktykami POZ oraz ubezpieczycielami zdrowia.

Ministra Zdrowia: „Celem działań jest zapewnienie stabilności i dostępności podstawowej opieki zdrowotnej, przy jednoczesnym zachowaniu mechanizmów innowacyjności i wyboru pacjentów.”