Mpox, dawniej nazywany małpią ospą, to choroba zakaźna wywołana wirusem z rodziny ortopokswirusów, spokrewnionym z dawnym wirusem ospy prawdziwej. Nazwę zmieniono, bo "małpia ospa" była myląca: małpy nie są głównym rezerwuarem wirusa, a nazwa nakręcała stygmatyzację. Po dużej fali w 2022 roku temat wraca, bo w Afryce szerzy się groźniejsza odmiana wirusa.
Dwa mity na start
- "To choroba tylko gejów." W fali z 2022 roku zakażenia rzeczywiście koncentrowały się wśród mężczyzn mających kontakty z mężczyznami, bo tak rozszedł się wtedy łańcuch transmisji. Ale wirus nie wybiera orientacji. Przenosi się przez bliski kontakt fizyczny, także w gospodarstwie domowym i w rodzinie z dziećmi.
- "To nic poważnego." U większości zdrowych osób przebieg jest łagodny i samoograniczający się. Ale u dzieci, kobiet w ciąży i osób z obniżoną odpornością bywa ciężki, a groźniejsza odmiana wirusa zwiększa ryzyko powikłań.
Jak się przenosi
Głównie przez bliski kontakt bezpośredni: skóra do skóry, w tym kontakty seksualne, ale też dotyk zmian skórnych, wspólną pościel czy ręczniki oraz drogą kropelkową przy dłuższym bliskim kontakcie twarzą w twarz. To nie jest wirus, który łapie się mijając kogoś na ulicy.
Objawy
Typowo zaczyna się od gorączki, bólu głowy, mięśni i powiększenia węzłów chłonnych. Potem pojawia się charakterystyczna wysypka, która przechodzi przez kolejne etapy: plamki, grudki, pęcherzyki, krosty, w końcu strupy. Zmiany mogą być bolesne i pojawiać się też w okolicach intymnych, w jamie ustnej czy na dłoniach. Człowiek jest zakaźny, dopóki wszystkie zmiany się nie zagoją.
Klad I i klad II: na czym polega różnica
Wirus mpox dzieli się na dwie główne linie. Klad II odpowiadał za globalną falę 2022 roku i daje zwykle łagodniejszy przebieg. Klad I, a zwłaszcza jego nowsza odmiana zwana kladem Ib, wiąże się z cięższym przebiegiem i wyższym ryzykiem zgonu. To właśnie klad Ib szerzy się od pewnego czasu w kilku krajach Afryki, gdzie liczbę zachorowań liczy się w dziesiątkach tysięcy, a zgony w setkach. Poza Afryką notuje się pojedyncze zawleczenia, a do Polski klad Ib na razie nie dotarł.
Sensowna postawa to nie panika i nie lekceważenie. Mpox nie szerzy się jak grypa, więc ryzyko dla przeciętnej osoby jest niskie. Ale to realna choroba zakaźna z drogą przenoszenia, którą da się ograniczyć świadomym zachowaniem.
Szczepienie i co robić
Istnieje szczepionka przeciw mpox. Nie szczepi się nią całej populacji, lecz osoby z grup podwyższonego ryzyka: personel medyczny i laboratoryjny mający kontakt z chorymi lub wirusem, osoby wyjeżdżające do regionów, gdzie choroba krąży, oraz w ramach profilaktyki poekspozycyjnej po kontakcie z zakażonym. Skutecznego leku przyczynowego brak, leczenie jest głównie objawowe i wspomagające. Przy podejrzeniu (gorączka i wysypka po bliskim kontakcie albo po powrocie z regionu zagrożonego) skontaktuj się z lekarzem i ogranicz bliski kontakt z innymi do czasu wyjaśnienia.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.
Źródła
- European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC), mpox
- World Health Organization, mpox fact sheet