Hiszpański zespół archeologów prowadzący wykopaliska w egipskiej miejscowości Al-Bahnasie natrafił na wyjątkowe znalezisko: przy odkrytej mumii znaleziono papirus z tekstem zawierającym fragment Iliady Homera. Odkrycie dostarcza nowych dowodów na obecność i rozpowszechnienie literatury greckiej w Egipcie okresu rzymskiego.
Szczegóły odkrycia
Prace wykopaliskowe, prowadzone przez hiszpańską misję archeologiczną, ujawniły grobowiec zawierający dobrze zachowaną mumię. W bezpośrednim sąsiedztwie szczątków znajdował się zwinięty fragment papirusu z rękopiśmiennym zapisem fragmentu eposu przypisywanego Homerowi — Iliady. Ze względu na delikatność materiału papirus został zabezpieczony i przekazany do konserwacji oraz badań filologicznych i paleograficznych.
Gdzie dokładnie wykonano wykopaliska?
Odnalezienie miało miejsce w Al-Bahnasie, rejonie położonym niedaleko stanowiska znanego szerzej jako Oksyrynchos. To miejsce jest od dawna uważane za kluczowe dla badań nad ptolemejskim i rzymskim Egiptem ze względu na liczne znaleziska papirusów i dokumentów codziennego użytku.
Dlaczego znalezisko jest ważne?
- Dowód kulturowego transferu: papirus z fragmentem Iliady wskazuje na obecność tekstów literatury greckiej w Egipcie i świadczy o intensywnych kontaktach kulturalnych w okresie rzymskim.
- Wzmocnienie pozycji Oksyrynchosa: odkrycie potwierdza, że okolice Oksyrynchosa były ważnym ośrodkiem piśmiennictwa — zarówno urzędowego, jak i literackiego — w okresie ptolemejskim i rzymskim.
- Nowe możliwości badawcze: analiza paleograficzna i tekstologiczna papirusu pomoże precyzyjniej datować dokument i zrozumieć, w jakich kręgach literackich był wykorzystywany.
Kontekst historyczny i archeologiczny
W okresie ptolemejskim i później — w czasie panowania rzymskiego — Egipt był wielokulturowym społeczeństwem, w którym obok tradycji egipskiej funkcjonowała silna obecność grecka. Oksyrynchos, znany z olbrzymich zasobów papirusowych, dostarczył dotąd tysięcy dokumentów: od urzędowych pism po kopie tekstów literackich. Znalezisko w Al-Bahnasie wpisuje się w tę długą tradycję odkryć, które pozwalają odtworzyć życie intelektualne i codzienność mieszkańców regionu.
Co może powiedzieć papirus?
- Treść tekstu: nawet niewielki fragment Iliady może potwierdzić kanoniczny zasięg utworu i wskazać, jakie wersje tekstu krążyły w rękopisach lokalnych kopistów.
- Forma materialna: sposób zapisu, zastosowany alfabet i układ tekstu dostarczą informacji o warsztacie piśmienniczym i dacie wykonania rękopisu.
- Znaczenie społeczno-kulturowe: to, że fragment Iliady znajdował się w grobowcu, może świadczyć o roli tekstu w praktykach pogrzebowych lub o statusie zmarłego jako osoby o wykształceniu greckim lub związanej z kulturą grecką.
Dalsze prace i oczekiwane analizy
Papirus został przekazany do laboratoriów konserwatorskich, gdzie zostanie poddany cyfrowej rekonstrukcji, analizie paleograficznej oraz datowaniu. Filolodzy i klasycy zbliżonych ośrodków naukowych podejmą się interpretacji tekstu i porównań z innymi rękopisami Iliady.
Co może przynieść przyszłość?
- Precyzyjniejsze datowanie fragmentu, które pozwoli określić, czy pochodzi on z okresu ptolemejskiego, wczesnego rzymskiego, czy późniejszego.
- Ustalenie źródła kopii — czy był to egzemplarz osobisty, szkolny, czy liturgiczny.
- Lepsze zrozumienie roli literatury greckiej w regionach poza głównymi centrami kulturalnymi, takimi jak Aleksandria.
Odkrycie papirusu z fragmentem Iliady przy mumii w Al-Bahnasie to kolejny istotny element układanki dotyczącej wymiany kulturowej w starożytnym basenie Morza Śródziemnego. Prace badawcze trwają, a kolejne analizy mogą przynieść istotne uzupełnienia do dotychczasowej wiedzy o piśmiennictwie i obyczajach epoki ptolemejskiej i rzymskiej.
