Nowoczesne terapie na chorobę Alzheimera oraz inne innowacyjne leki są już dostępne w wielu krajach Europy. Tymczasem polscy pacjenci często nie mają do nich dostępu — powód, na który wskazują eksperci i raporty, to brak złożonych wniosków o refundację ze strony firm farmaceutycznych oraz długie procedury oceny i negocjacji cen. Dla kontrastu: w Niemczech średni czas od dopuszczenia leku do powszechnego dostępu wynosi zaledwie 128 dni.
Dlaczego polscy pacjenci czekają dłużej?
Opóźnienia w dostępności nowych terapii w Polsce mają kilka źródeł. Najważniejsze to:
- Brak złożonych wniosków o refundację — firmy farmaceutyczne nie zawsze wnoszą wnioski do polskich instytucji o objęcie leków refundacją, co bezpośrednio blokuje powszechny dostęp pacjentów.
- Procedury oceny i negocjacji — procesy oceny technologii medycznych (HTA), negocjacje cenowe i procedury refundacyjne mogą być długie i skomplikowane.
- Wielkość i struktura rynku — mniejszy rynek i niepewność co do wyceny terapii mogą zniechęcać producentów do szybkiego startu procedury refundacyjnej.
- Brak mechanizmów szybkiego dostępu — brak lub ograniczony zakres programów szybkiego dostępu do innowacji, umów warunkowych czy rozliczeń ryzykownych.
- Negocjacje cenowe i budżet — długotrwałe rozmowy o cenie i warunkach finansowania blokują dopiero zarejestrowane leki przed szerokim stosowaniem w systemie publicznym.
Co decyduje o szybszym dostępie w Niemczech?
Przykład Niemiec pokazuje, że możliwa jest znacznie krótsza ścieżka wprowadzenia innowacji. Czynniki ułatwiające szybszy dostęp to m.in. efektywny mechanizm oceny korzyści klinicznych i względnie sprawne mechanizmy negocjacji oraz rozliczeń między producentami a płatnikiem. Dzięki temu średni czas oczekiwania na nowe terapie może być liczony w miesiącach, a nie w latach.
Konsekwencje dla pacjentów i systemu
- Dostęp do leczenia — opóźnienia ograniczają możliwość zastosowania nowoczesnych terapii, co może wpływać na przebieg choroby i jakość życia pacjentów.
- Obciążenie systemu — brak nowoczesnych terapii może zwiększać długoterminowe koszty opieki, hospitalizacji i opieki społecznej.
- Nierówności w dostępie — pacjenci w poszczególnych krajach UE mają różne możliwości korzystania z innowacji, co rodzi problem geograficznej nierówności zdrowotnej.
Możliwe rozwiązania
Aby skrócić czas oczekiwania i poprawić dostęp do innowacyjnych terapii, eksperci proponują kilka działań:
- Inicjatywy zachęcające producentów — ulgi, szybsze ścieżki oceny lub wsparcie proceduralne, które zmniejszą barierę wejścia na rynek refundacyjny.
- Mechanizmy szybkiego dostępu — programy pilotażowe, umowy warunkowe czy porozumienia typu risk-sharing, pozwalające na wcześniejsze stosowanie leków przy jednoczesnym monitoringu efektów.
- Usprawnienie procesów oceny — przyspieszenie procedur HTA i negocjacji cenowych bez utraty rzetelności oceny klinicznej i ekonomicznej.
- Współpraca międzynarodowa — harmonizacja standardów oceny i negocjacji na poziomie UE, wymiana danych i wspólne mechanizmy zakupowe.
- Aktywność pacjentów i organizacji — silniejszy głos pacjentów, lepsza informacja publiczna i presja na przyspieszenie decyzji refundacyjnych.
Wnioski
Sytuacja, w której nowoczesne terapie są dostępne w innych krajach, a polscy pacjenci muszą czekać miesiące lub lata, wymaga zintegrowanej reakcji ze strony regulatorów, płatników i firm farmaceutycznych. Przyspieszenie procesów refundacyjnych oraz wprowadzenie mechanizmów ułatwiających szybki dostęp do innowacji mogą poprawić opiekę nad pacjentami z chorobą Alzheimera i innymi schorzeniami wymagającymi nowoczesnych rozwiązań terapeutycznych.
Przykład Niemiec — 128 dni średniego czasu oczekiwania — pokazuje, że skrócenie ścieżki dostępności jest osiągalne przy odpowiednich rozwiązaniach systemowych.
