[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"article-cholesterol-ldl-norma-czy-cel-live":3,"article-related-cholesterol-ldl-norma-czy-cel":57},{"data":4},{"id":5,"slug":6,"title":7,"excerpt":8,"content":9,"status":10,"visibility":11,"created_at":12,"published_at":13,"updated_at":14,"url":15,"cover_image_url":16,"author":17,"category":21,"tags":24,"seo":52},"3118","cholesterol-ldl-norma-czy-cel","Twój LDL jest w normie. To wcale nie znaczy, że jest bezpieczny.","Norma laboratoryjna LDL opisuje populację, w której połowa umiera na choroby sercowo-naczyniowe. Twoja wartość docelowa to zupełnie inna liczba i zależy od tego, ile masz lat, czy palisz i jakie masz ciśnienie.","\u003Cp>Czterdzieści osiem lat. Lipidogram raz w roku, bo \"tak się robi\". Wynik LDL 132 mg\u002Fdl. Lekarz patrzy, mówi \"norma laboratoryjna do 135, jest pani w porządku, niech pani uważa na słodycze\". Kobieta wraca do domu uspokojona. Pięć lat później ostra duszność, karetka, zawał. Koronarografia pokazuje miażdżycę zaawansowaną na trzy lata wcześniej. Co poszło źle?\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Norma. A właściwie różnica między dwiema liczbami, których nikt nie odróżnia. Pierwsza to \u003Cstrong>norma referencyjna laboratorium\u003C\u002Fstrong>, czyli wartość, którą widzisz na wyniku i obok niej zakres \"do 135 mg\u002Fdl\". To statystyczna średnia populacji. Druga to \u003Cstrong>wartość docelowa kardiologa\u003C\u002Fstrong>, czyli ile twój LDL powinien wynosić, biorąc pod uwagę twoje konkretne ryzyko zawału. Dla osoby zdrowej w młodym wieku te liczby są bliskie. Dla 48-latki z nadciśnieniem i papierosami różnią się dwukrotnie.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Polska wytyczne lipidowe, oparte o stanowisko Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego, mówią to wprost od 2019 roku. Lekarz rodzinny, który skończył studia w 2003 i nie odświeżał wiedzy, mówi co innego. Stąd ta scenka z wynikiem \"w normie\", która kończy się zawałem.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Po co w ogóle masz cholesterol\u003C\u002Fh2>\n\n\u003Cp>Cholesterol jest niezbędny. Bez niego nie zbudujesz błony żadnej komórki w swoim ciele, nie wyprodukujesz testosteronu ani estrogenu, nie wytworzysz witaminy D ani kwasów żółciowych, którymi trawisz tłuszcze. Mniej więcej trzy czwarte cholesterolu w twojej krwi produkuje wątroba sama. Tylko jedna czwarta pochodzi z jedzenia. Stąd właśnie ograniczanie cholesterolu w diecie ma mniejszy wpływ niż się powszechnie sądzi.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Problem nie polega na cholesterolu w ogóle, tylko na sposobie, w jaki transportuje go krew. Cholesterol nie rozpuszcza się w wodzie, więc do podróży po krwiobiegu potrzebuje opakowania. Tym opakowaniem są lipoproteiny, czyli białkowo-tłuszczowe kule wypełnione cholesterolem i trójglicerydami. Kilka rodzajów tych kul ma znaczenie dla ryzyka miażdżycy. Najważniejsze są dwa.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>LDL, czyli lipoproteiny niskiej gęstości, wiozą cholesterol z wątroby do tkanek. Jeśli we krwi krąży ich za dużo i jeśli ich powierzchnia jest uszkodzona przez stres oksydacyjny albo zapalenie, część cząsteczek wbija się w ścianę tętnicy. Tam są pochłaniane przez makrofagi, które po napchaniu cholesterolem zmieniają się w \"komórki piankowate\" i budują blaszkę miażdżycową. Stąd potoczna nazwa \"zły cholesterol\".\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>HDL, czyli lipoproteiny wysokiej gęstości, robią odwrotnie. Wyciągają cholesterol z tkanek (w tym ze ścian naczyń) i odsyłają do wątroby. Dlatego nazywane są \"dobrym cholesterolem\". Wyobraź sobie LDL jako ciężarówkę dostawczą wjeżdżającą do osiedla z zaopatrzeniem, a HDL jako śmieciarkę zabierającą odpady. Jedne i drugie są potrzebne, ale jeśli dostawczych jest dziesięć razy więcej niż śmieciarek, na ulicy ląduje śmieć, którego nikt nie sprząta.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Z tego prostego mechanizmu wynika, że samo \"obniżenie cholesterolu całkowitego\" jest bezsensowne jako cel. Liczy się głównie LDL, w mniejszym stopniu trójglicerydy, a HDL chcesz mieć wysoko (powyżej 40 mg\u002Fdl u mężczyzn, 50 u kobiet). Standardowy lipidogram pokazuje te trzy frakcje plus cholesterol całkowity.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Skąd się wzięła \"norma\" i czego ona nie mówi\u003C\u002Fh2>\n\n\u003Cp>Wartości referencyjne, które widzisz na wyniku lipidogramu, pochodzą z populacyjnych badań przesiewowych. Mierzy się tysiące ludzi, robi się rozkład wartości, ucina górne 5 albo 10 procent i mówi: powyżej tej liczby zaczynamy nazywać wartość podwyższoną. To statystyka, nie medycyna.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Problem polega na tym, że populacja, z której wzięto te wartości, sama jest chora. Według danych z badania NATPOL, czyli największego polskiego przesiewowego badania ryzyka sercowo-naczyniowego, \u003Cstrong>60 procent dorosłych Polaków, czyli około 18 milionów osób, ma podwyższony cholesterol\u003C\u002Fstrong>. Z tej grupy tylko cztery na dziesięć osób w ogóle o tym wie. Choroby sercowo-naczyniowe od dziesięcioleci są pierwszą przyczyną zgonów w Polsce, odpowiadają za prawie połowę wszystkich zgonów rocznie.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Norma referencyjna laboratorium opisuje więc średnią populacji, w której połowa umrze na zawał albo udar. Jeśli twój LDL siedzi \"w normie\", siedzi w przedziale, w którym statystycznie ginie cała grupa kontrolna. Trochę jak limit prędkości. To, że jedziesz w granicach limitu, nie znaczy że jedziesz bezpiecznie. Znaczy że jeszcze nie dostaniesz mandatu.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Druga rzecz, której norma nie mówi, to twój konkretny kontekst. Wartość 130 mg\u002Fdl jest zupełnie inna u 35-letniej osoby bez palenia, z prawidłowym ciśnieniem i ruchem, niż u 58-letniego mężczyzny z papierosami, nadciśnieniem i wywiadem rodzinnym. Pierwszemu nic nie grozi w perspektywie dziesięciu lat. Drugi siedzi w grupie wysokiego ryzyka i powinien dążyć do LDL poniżej 70 mg\u002Fdl. Ten sam wynik, dwa zupełnie różne wnioski.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Norma referencyjna nie wie, ile masz lat, czy palisz i jakie masz ciśnienie. Wartość docelowa wie.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Wartość docelowa to inna sprawa niż norma\u003C\u002Fh2>\n\n\u003Cp>Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) razem z Europejskim Towarzystwem Miażdżycowym (EAS) opublikowały w 2019 roku wytyczne, które wciąż obowiązują, zaktualizowane w 2025. Definiują cztery podstawowe kategorie ryzyka i jedną dodatkową, każda z osobnym progiem LDL.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>\u003Cstrong>Niskie ryzyko.\u003C\u002Fstrong> Cel: LDL poniżej 116 mg\u002Fdl (3,0 mmol\u002FL). To większość zdrowych młodych dorosłych bez czynników ryzyka.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>\u003Cstrong>Umiarkowane ryzyko.\u003C\u002Fstrong> Cel: poniżej 100 mg\u002Fdl (2,6 mmol\u002FL). Osoby z jednym czynnikiem ryzyka, ale bez poważnych chorób.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>\u003Cstrong>Wysokie ryzyko.\u003C\u002Fstrong> Cel: poniżej 70 mg\u002Fdl (1,8 mmol\u002FL) plus dodatkowo redukcja o co najmniej 50 procent od wartości wyjściowej. To między innymi osoby z cukrzycą typu 2 bez powikłań, z hipercholesterolemią rodzinną, z umiarkowaną przewlekłą chorobą nerek, albo z policzonym dziesięcioletnim ryzykiem 5 do 10 procent.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>\u003Cstrong>Bardzo wysokie ryzyko.\u003C\u002Fstrong> Cel: poniżej 55 mg\u002Fdl (1,4 mmol\u002FL) plus redukcja o co najmniej 50 procent. Tu lądują osoby po zawale, po udarze, po rewaskularyzacji, z cukrzycą i powikłaniami narządowymi, z ciężką przewlekłą chorobą nerek, z hipercholesterolemią rodzinną i dodatkowymi czynnikami ryzyka, albo z dziesięcioletnim ryzykiem powyżej 10 procent.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>\u003Cstrong>Ekstremalne ryzyko.\u003C\u002Fstrong> Cel: poniżej 40 mg\u002Fdl. Osoby z nawracającymi incydentami sercowo-naczyniowymi w ciągu dwóch lat pomimo maksymalnego leczenia, albo z chorobą miażdżycową w wielu łożyskach naczyniowych jednocześnie.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Spójrz na te liczby jeszcze raz. \u003Cstrong>Pomiędzy progiem dla osoby zdrowej (116) a progiem dla osoby po zawale (55) jest ponad dwukrotna różnica\u003C\u002Fstrong>. To nie kosmetyka. To różnica między \"twój wynik jest spoko\" a \"musimy obniżyć ten LDL natychmiast, niezależnie czym\".\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>I to jest sedno problemu z lipidogramem oddanym u lekarza rodzinnego. Wynik trafia na biurko z jedną normą referencyjną (powiedzmy \"do 135 mg\u002Fdl\") i jednym lekarzem, który albo zna te kategorie, albo nie. Bez świadomości kategorii ryzyka, wynik 100 mg\u002Fdl u osoby po zawale jest interpretowany jako \"świetnie\", podczas gdy w rzeczywistości ta osoba jest w przedziale, w którym powinna brać dodatkowy lek, bo cel to 55.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Jak policzyć swoje ryzyko (i czemu SCORE2 zmienia wszystko)\u003C\u002Fh2>\n\n\u003Cp>Żeby wiedzieć, do której kategorii należysz, musisz mieć policzone ryzyko. To nie jest opinia. To wzór. Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne opublikowało w 2021 roku kalkulator SCORE2, który zastąpił starszy SCORE. Pokazuje dziesięcioletnie ryzyko zgonu albo nieśmiertelnego incydentu sercowo-naczyniowego (zawał, udar). Jest darmowy i dostępny online. Liczy w kilkanaście sekund.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Co bierze pod uwagę: \u003Cstrong>wiek, płeć, palenie papierosów, ciśnienie skurczowe, cholesterol non-HDL\u003C\u002Fstrong> (czyli cholesterol całkowity minus HDL). Wszystkie pięć pól masz w swoim ostatnim lipidogramie i kartach pomiarów ciśnienia. SCORE2 stosuje się u osób między 40 a 69 rokiem życia. Dla starszych istnieje SCORE2-OP (Older Persons), 70 do 89 lat. Dla młodszych niż 40 lat ryzyko dziesięcioletnie jest zwykle niskie nawet przy niekorzystnym profilu, więc zamiast tego patrzy się na ryzyko czterdziestoletnie i czynniki indywidualne.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Drugi parametr to twój region. ESC podzieliła Europę na cztery strefy ryzyka regionalnego: niskie, umiarkowane, wysokie i bardzo wysokie. \u003Cstrong>Polska siedzi w strefie \"wysokie ryzyko\"\u003C\u002Fstrong>, razem z Czechami, Słowacją, Litwą, Łotwą, Estonią, Słowenią, Chorwacją i kilkoma innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej. To znaczy, że dla tego samego profilu (wiek, płeć, palenie, ciśnienie, cholesterol) Polak ma wyższe wyliczone ryzyko niż Francuz czy Norweg. Powodów jest kilka, między innymi historia diety bogatej w tłuszcze nasycone, papierosy i niska aktywność fizyczna w pokoleniach powojennych.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Pokażę ci na konkretach. Te same wartości lipidogramu (LDL 140 mg\u002Fdl, HDL 50, non-HDL 175 mg\u002Fdl, ciśnienie 130\u002F80), u dwóch różnych osób.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Osoba A: 42 lata, kobieta, niepaląca. SCORE2 dla wysokiego regionu zwraca ryzyko poniżej 2,5 procent. Kategoria: niskie\u002Fumiarkowane ryzyko. Cel LDL: poniżej 116 mg\u002Fdl. Lekko nad celem, ale bez paniki, dieta i ruch wystarczą.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Osoba B: 58 lat, mężczyzna, palący. Ten sam profil lipidowy. SCORE2 zwraca ryzyko 12 do 15 procent. Kategoria: wysokie. Cel LDL: poniżej 70 mg\u002Fdl. Dwukrotnie nad celem. Sama dieta nie wystarczy, prawdopodobnie potrzeba statyny.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Ten sam lipidogram, dwie różne decyzje, jeden kalkulator. Stąd zasada: \u003Cstrong>nie patrz na wynik LDL bez wcześniej policzonego ryzyka\u003C\u002Fstrong>. Bez SCORE2 wynik jest tylko liczbą. Z SCORE2 jest decyzją.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>ApoB, Lp(a), non-HDL: czego standardowy lipidogram nie pokazuje\u003C\u002Fh2>\n\n\u003Cp>Standardowy lipidogram NFZ obejmuje cztery wartości: cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy. To minimum, które wystarcza w większości przypadków. Ale dla dużej grupy pacjentów te cztery wartości dają niepełny obraz. Trzy dodatkowe parametry są dziś rekomendowane przez najnowsze wytyczne i warto je znać.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>ApoB, czyli lepszy LDL\u003C\u002Fh3>\n\n\u003Cp>LDL na lipidogramie mierzy masę cholesterolu w cząsteczkach LDL. To nie jest to samo co liczba cząsteczek. Dwie osoby mogą mieć identyczne LDL 130 mg\u002Fdl, ale jedna ma to w stu dużych cząsteczkach, a druga w trzystu małych i gęstych. Druga ma znacznie wyższe ryzyko miażdżycy, bo to liczba aterogennych cząsteczek wbijających się w ścianę tętnicy decyduje o tym, czy powstanie blaszka, nie masa cholesterolu w środku.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Apolipoproteina B (ApoB) jest białkiem znajdującym się w każdej aterogennej cząsteczce (LDL, VLDL, IDL, lipoproteina(a)) dokładnie raz. Pomiar ApoB to pomiar liczby tych cząsteczek. Systematyczne przeglądy pokazują, że \u003Cstrong>we wszystkich dziewięciu z dziewięciu porównawczych badaniach ApoB lepiej przewidywał zdarzenia sercowo-naczyniowe niż LDL-C\u003C\u002Fstrong>. Najsilniej u osób z cukrzycą, zespołem metabolicznym, wysokimi trójglicerydami i u młodych dorosłych. W jednym z badań młodzi z wysokim ApoB i normalnym LDL mieli o 55 procent wyższe ryzyko zwapnień w tętnicach po 25 latach niż osoby z wysokim LDL i normalnym ApoB.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne rekomenduje ApoB jako alternatywne narzędzie oceny ryzyka od 2019 roku. Kanadyjskie wytyczne stawiają ApoB na pierwszym miejscu od 2021. W Polsce ApoB nie jest standardem w NFZ, ale można je oznaczyć prywatnie za 40 do 80 złotych, niezależnie od pozostałych badań lipidowych.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Lipoproteina(a), czyli czynnik genetyczny do oznaczenia raz w życiu\u003C\u002Fh3>\n\n\u003Cp>Lipoproteina(a), pisana w skrócie Lp(a) (\"L-P-mała-a\"), to wariant LDL z dodatkowym białkiem zwiększającym ryzyko miażdżycy i zakrzepów. Jest \u003Cstrong>w 90 procentach uwarunkowana genetycznie\u003C\u002Fstrong>. To znaczy, że dieta, ruch, leki nie zmieniają jej poziomu w sposób istotny. Masz taki Lp(a), jaki dostałaś od rodziców, i taki będziesz miała do końca życia.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Globalnie \u003Cstrong>10 do 20 procent populacji ma podwyższoną Lp(a)\u003C\u002Fstrong>, czyli powyżej 50 mg\u002Fdl (albo 125 nmol\u002FL w starszych jednostkach). To około 1,8 miliarda osób. Większość z nich o tym nie wie, bo Lp(a) nie jest w rutynowym lipidogramie i nikt jej nie zleca. Tymczasem podwyższona Lp(a) zwiększa ryzyko zawału i udaru niezależnie od pozostałych parametrów lipidowych, niezależnie od stylu życia, niezależnie od statyn.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Rekomendacja jest prosta: \u003Cstrong>oznacz Lp(a) raz w życiu, najlepiej między 30 a 50 rokiem życia\u003C\u002Fstrong>. Jeśli wynik jest niski, masz spokój i nie wracasz do tego badania. Jeśli wysoki, wiesz, że twoje docelowe wartości LDL muszą być niższe, a próg interwencji farmakologicznej szybszy. W Polsce Lp(a) nie jest w koszyku NFZ, prywatnie kosztuje 60 do 120 złotych. Wymaga prostego pobrania krwi, na czczo nie trzeba.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Non-HDL, czyli darmowy parametr ukryty w wyniku\u003C\u002Fh3>\n\n\u003Cp>Cholesterol non-HDL to po prostu \u003Cstrong>cholesterol całkowity minus HDL\u003C\u002Fstrong>. Liczysz go w głowie z dowolnego lipidogramu, nie trzeba osobnego badania. Pokazuje sumę wszystkich aterogennych frakcji (LDL, VLDL, IDL, Lp(a)) i jest szczególnie przydatny u osób z wysokimi trójglicerydami, bo wtedy klasyczny LDL liczony wzorem Friedewalda traci dokładność.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Wytyczne ESC mówią, że \u003Cstrong>cel non-HDL jest zawsze o 30 mg\u002Fdl wyższy od celu LDL\u003C\u002Fstrong>. Czyli niskie ryzyko: poniżej 146 mg\u002Fdl. Umiarkowane: poniżej 130. Wysokie: poniżej 100. Bardzo wysokie: poniżej 85. Ekstremalne: poniżej 70. Jeśli twój LDL jest \"w celu\", ale non-HDL przekracza próg, masz problem w pozostałych frakcjach (zwykle wysokie trójglicerydy z VLDL) i to trzeba leczyć osobno.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Jak realnie obniżyć LDL\u003C\u002Fh2>\n\n\u003Cp>Najpierw zła wiadomość. Sama dieta obniża LDL średnio o 5 do 15 procent, w optymistycznych scenariuszach o 20. Jeśli twój LDL wynosi 160 i celujesz w 70, sama dieta cię tam nie zaprowadzi nawet z maksymalnym wysiłkiem. Trzeba ją łączyć z lekiem. Jeśli LDL to 130 i celujesz w 116, dieta wystarczy. Skala interwencji zależy od luki, którą trzeba zamknąć.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Dieta, ruch, waga\u003C\u002Fh3>\n\n\u003Cp>Najsilniejszy lipidowy efekt diety ma \u003Cstrong>redukcja tłuszczów nasyconych i całkowite wyeliminowanie tłuszczów trans\u003C\u002Fstrong>. Tłuszcze nasycone to przede wszystkim tłuszcz mięsny, smalec, masło, śmietana, tłuste sery, olej palmowy i kokosowy. Tłuszcze trans, dziś rzadkie po regulacji UE z 2021, to przemysłowe utwardzone tłuszcze w taniej margarynie, niektórych ciastach przemysłowych, smażonym fast foodzie.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>W ich miejsce wchodzą tłuszcze nienasycone, czyli oliwa z oliwek, olej rzepakowy, awokado, orzechy, ryby tłuste (łosoś, makrela, sardynki, śledź). Drugą kategorią są błonnik rozpuszczalny (płatki owsiane, jęczmień, fasola, soczewica, jabłka, gruszki) i sterole roślinne (jogurty wzbogacone w sterole, oleje funkcjonalne). Dieta typu śródziemnomorskiego, oparta na warzywach, roślinach strączkowych, oliwie, rybach i ograniczonej ilości mięsa, jest najlepiej przebadana i obniża LDL realnie o 10 do 15 procent.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Aktywność fizyczna ma mały efekt na sam LDL (kilka procent), ale duży na HDL, trójglicerydy, ciśnienie i wrażliwość insulinową. Wytyczne ESC zalecają minimum 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo. Redukcja wagi działa proporcjonalnie. Każde 10 kg dół to średnio 8 mg\u002Fdl mniej LDL.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Statyny\u003C\u002Fh3>\n\n\u003Cp>Statyny obniżają LDL silnie i powtarzalnie. Średnie obniżki przy dawkach standardowych: simwastatyna 30 do 35 procent, atorwastatyna 40 do 50, rozuwastatyna 45 do 55. To znaczy, że LDL 160 mg\u002Fdl z atorwastatyną 40 mg spadnie do około 90 mg\u002Fdl. Jeśli to mało dla twojej kategorii ryzyka, dodaje się ezetimib (dodatkowe 15 do 25 procent w dół) albo eskaluje do inhibitora PCSK9.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Wokół statyn toczy się od lat publiczna dyskusja, którą warto rozumieć. Metaanaliza Cholesterol Treatment Trialists na danych 90 tysięcy uczestników 14 badań klinicznych pokazała jednoznacznie, że \u003Cstrong>u osób wysokiego ryzyka statyny obniżają śmiertelność i liczbę zawałów\u003C\u002Fstrong>. W tej grupie korzyść jest bezdyskusyjna. Spór dotyczy \u003Cstrong>prewencji pierwotnej u osób umiarkowanego ryzyka\u003C\u002Fstrong>, gdzie redukcja zdarzeń sercowo-naczyniowych jest mniejsza, a redukcja śmiertelności ogólnej w niektórych analizach nieistotna statystycznie. Krytycy (np. John Abramson w \"BMJ\") zarzucają CTT przeszacowanie korzyści i niedoszacowanie skutków ubocznych. Zwolennicy odpowiadają, że metodologia jest standardowa, a alternatywne analizy też pokazują korzyść.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Praktyczny wniosek: \u003Cstrong>im wyższe twoje SCORE2, tym mniej miejsca na dyskusję\u003C\u002Fstrong>. Powyżej 10 procent ryzyka korzyść jest jednoznaczna. Poniżej 5 procent decyzja jest bardziej zniuansowana i zależy też od twoich preferencji, tolerancji leku, dodatkowych markerów (ApoB, Lp(a), wapń wieńcowy).\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Ezetimib, inhibitory PCSK9, inklisiran\u003C\u002Fh3>\n\n\u003Cp>Ezetimib hamuje wchłanianie cholesterolu z jelita. Daje dodatkową redukcję LDL o 15 do 25 procent ponad statynę. W Polsce refundowany, niedrogi. Standardowo dodawany, gdy sama statyna nie wystarcza.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Inhibitory PCSK9 (ewolokumab, alirokumab) to przeciwciała monoklonalne podawane podskórnie raz na dwa albo cztery tygodnie. Obniżają LDL o dodatkowe \u003Cstrong>50 do 60 procent ponad statynę i ezetimib\u003C\u002Fstrong>. W Polsce dostępne w ramach \u003Cstrong>programu lekowego B.101 NFZ\u003C\u002Fstrong>, dla pacjentów z hipercholesterolemią rodzinną oraz bardzo wysokiego ryzyka po incydencie sercowo-naczyniowym w ciągu ostatnich 24 miesięcy, którzy nie osiągają celu LDL pomimo maksymalnych dawek statyny i ezetimibu. Bez programu cena prywatna to kilka tysięcy złotych miesięcznie. Z programem pacjent płaci ryczałt apteczny.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Inklisiran (Leqvio) to nowszy lek z grupy małych interferujących RNA, podawany podskórnie dwa razy w roku. Mechanizm wycisza produkcję PCSK9 w wątrobie. Wniosek o refundację w Polsce złożony w 2025 roku, status w trakcie procedury.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch3>Suplementy: monakolina, berberyna, omega-3\u003C\u002Fh3>\n\n\u003Cp>Monakolina K to substancja z czerwonego fermentowanego ryżu, chemicznie identyczna z lowastatyną (najstarszą statyną). Działa jak słaba statyna, obniża LDL o 15 do 25 procent. Do czerwca 2022 sprzedawana była jako suplement diety w dawkach 10, 20, nawet 30 mg na kapsułkę. \u003Cstrong>Rozporządzenie Komisji Europejskiej (UE) 2022\u002F860 z 1 czerwca 2022 wprowadziło limit poniżej 3 mg na dzienną porcję\u003C\u002Fstrong>. Powód: Europejska Agencja Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) nie była w stanie ustalić bezpiecznej dawki monakoliny, a doniesienia o miopatii i uszkodzeniach wątroby pojawiały się przy dawkach typowo suplementacyjnych. Etykiety muszą mieć ostrzeżenia, że produkt nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży i karmiących, dzieci poniżej 18 lat i osób powyżej 70 lat. W praktyce po regulacji monakolina jako \"naturalna alternatywa statyny\" przestała mieć sens. Skoro masz brać statynę, weź statynę kontrolowaną dawką, badaniami i refundacją.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Berberyna obniża LDL o 10 do 20 procent w niektórych badaniach, ale jakość dowodów jest niska, a interakcje lekowe (cytochrom P450) liczne. Nie jest rekomendowana jako alternatywa terapii hipolipemizującej.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Kwasy omega-3 są skuteczne głównie w obniżaniu trójglicerydów, nie LDL. Dotyczy to wysokich dawek czystego EPA (ikozapent etylu, lek Vascepa), nie generycznych suplementów z mieszanką EPA+DHA. Suplement diety \"omega-3\" z apteki nie obniży ci LDL.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Co powiedzieć lekarzowi rodzinnemu po wyniku LDL\u003C\u002Fh2>\n\n\u003Cp>Pójście z lipidogramem do lekarza rodzinnego z konkretnymi pytaniami zmienia jakość wizyty. Bez nich usłyszysz \"norma\" albo \"trochę za wysoki, niech pani uważa\". Z nimi dostaniesz decyzję opartą na ryzyku.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Pierwsze pytanie: \u003Cstrong>\"Proszę o policzenie mojego ryzyka SCORE2\"\u003C\u002Fstrong>. Lekarz potrzebuje twojego wieku, płci, ciśnienia skurczowego, statusu palenia i cholesterolu non-HDL. Wszystko ma na karcie. Liczy się w kilka sekund. Wynik podaje w procentach. Na podstawie procentu i twojej historii medycznej kwalifikuje cię do jednej z czterech kategorii ryzyka.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Drugie: \u003Cstrong>\"Jaki jest mój cel LDL?\"\u003C\u002Fstrong>. Lekarz musi podać konkretną liczbę zgodnie z kategorią ryzyka (116, 100, 70, 55 albo 40 mg\u002Fdl). Nie \"norma laboratoryjna\", tylko twój cel.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Trzecie: \u003Cstrong>\"Czy oznaczyć ApoB i Lp(a)?\"\u003C\u002Fstrong>. ApoB warto dodać szczególnie jeśli masz wysokie trójglicerydy, cukrzycę, zespół metaboliczny albo dla weryfikacji wyniku LDL. Lp(a) raz w życiu, niezależnie od wszystkiego. Lekarz rodzinny może wystawić skierowanie prywatne (NFZ nie pokrywa) albo poprosić cię o zrobienie samej.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Czwarte: \u003Cstrong>\"Jeśli mam interweniować, to jak?\"\u003C\u002Fstrong>. Najpierw dieta i ruch, mierzone po 3 do 6 miesiącach. Jeśli to nie dowiezie celu, lek (zwykle statyna, czasem od razu plus ezetimib przy dużej luce). Co 6 do 12 miesięcy kontrola.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Piąte, jeśli masz historię rodzinną: \u003Cstrong>\"Czy podejrzewa pan hipercholesterolemię rodzinną?\"\u003C\u002Fstrong>. To choroba genetyczna, w której LDL od urodzenia jest powyżej 190 mg\u002Fdl, ryzyko zawału w młodym wieku jest dramatycznie wyższe, a leczenie wymaga agresywnej terapii. W Polsce niedodiagnozowana. Jeśli ktoś z twoich rodziców albo rodzeństwa miał zawał poniżej 55 (mężczyźni) albo 60 roku życia (kobiety), masz prawo poprosić o konsultację kardiologiczną w kierunku hipercholesterolemii rodzinnej.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Cp>Wynik LDL jest punktem wyjścia, nie punktem dojścia. Punkt dojścia to konkretna liczba dopasowana do twojego ryzyka, plan jak ją osiągnąć i kontrola za pół roku. Bez tego jesteś jedną z 11 milionów Polaków, którzy nie wiedzą, że mają podwyższony cholesterol, bo wynik był \"w normie\". A potem trafiają do statystyk śmiertelności sercowo-naczyniowej, w których Polska bije Europę Zachodnią o ponad połowę. Twoje wartości docelowe są w wytycznych od 2019 roku. Wystarczy o nie poprosić.\u003C\u002Fp>\n\n\u003Ch2>Źródła\u003C\u002Fh2>\u003Col class=\"sources\">\u003Cli>Mach F et al. (2020). 2019 ESC\u002FEAS Guidelines for the management of dyslipidaemias. European Heart Journal.\u003C\u002Fli>\u003Cli>2025 Focused Update of the 2019 ESC\u002FEAS Guidelines. Atherosclerosis.\u003C\u002Fli>\u003Cli>SCORE2 working group (2021). SCORE2 risk prediction algorithms. European Heart Journal.\u003C\u002Fli>\u003Cli>Sniderman AD et al. JAHA. Apolipoprotein B over LDL-C and non-HDL-C as marker of cardiovascular risk.\u003C\u002Fli>\u003Cli>Reyes-Soffer G et al. (2022). Lipoprotein(a): A Genetically Determined Risk Factor. AHA Scientific Statement.\u003C\u002Fli>\u003Cli>Cholesterol Treatment Trialists' Collaboration meta-analysis. Lancet.\u003C\u002Fli>\u003Cli>Zdrojewski T et al. Badanie NATPOL: rozpowszechnienie hipercholesterolemii w Polsce.\u003C\u002Fli>\u003Cli>Rozporządzenie Komisji (UE) 2022\u002F860 z 1 czerwca 2022 w sprawie monakolin.\u003C\u002Fli>\u003Cli>NFZ Program lekowy B.101: Leczenie hipercholesterolemii rodzinnej i bardzo wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego.\u003C\u002Fli>\u003C\u002Fol>","published","free","2026-05-30T10:03:33+00:00","2026-05-30T10:03:00+00:00","2026-05-30T10:21:32+00:00","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fartykul\u002Fcholesterol-ldl-norma-czy-cel","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fstorage\u002Fmedia\u002F01KSW5SF5ACCZQZ9TWPP1A4CGE.png",{"id":18,"slug":19,"name":20},"14","anna-wisniewska","Anna Wiśniewska",{"id":18,"slug":22,"name":23},"kardiologia","Kardiologia",[25,28,30,33,37,40,44,48],{"id":26,"slug":27,"name":27},"806","profilaktyka",{"id":29,"slug":22,"name":22},"843",{"id":31,"slug":32,"name":32},"2539","cholesterol",{"id":34,"slug":35,"name":36},"5650","ldl","LDL",{"id":38,"slug":39,"name":39},"5651","lipidogram",{"id":41,"slug":42,"name":43},"5652","score2","SCORE2",{"id":45,"slug":46,"name":47},"5653","apob","ApoB",{"id":49,"slug":50,"name":51},"5654","lpa","Lp(a)",{"title":53,"description":54,"canonical_url":55,"robots":56},"Cholesterol LDL norma: czemu twój wynik może mylić","Norma LDL na lipidogramie to średnia populacji, nie wartość bezpieczna dla ciebie. Sprawdź swój próg docelowy i jak go obliczyć przez kalkulator ryzyka SCORE2.",null,"index,follow",{"data":58,"links":263,"meta":267},[59,93,129,167,201,233],{"id":60,"slug":61,"title":62,"excerpt":63,"status":10,"visibility":11,"created_at":64,"published_at":64,"updated_at":64,"url":65,"cover_image_url":66,"author":67,"category":71,"tags":75,"seo":90},"3352","te-zmiany-odczuje-ponad-100-tys-nowe-regulacje-uslug-opiekunczych","Te zmiany odczuje ponad 100 tys. osób. Nowe regulacje usług opiekuńczych","Nowe regulacje dotyczą usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Celem zmian jest lepsze dopasowanie wsparcia do realnych potrzeb oraz podniesienie jakości świadczonych usług, co dotknie ponad 100 tys. osób korzystających z pomocy społecznej.","2026-06-19T07:41:37+00:00","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fartykul\u002Fte-zmiany-odczuje-ponad-100-tys-nowe-regulacje-uslug-opiekunczych","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fstorage\u002Fmedia\u002FgfrbpRuzzWTkQt1f0YM90mx1vFNxyhKKOjA3If6h.png",{"id":68,"slug":69,"name":70},"1","kamilian-szwarc","Kamilian Szwarc",{"id":72,"slug":73,"name":74},"39","uslugi-medyczne-i-opieka","Usługi medyczne i opieka",[76,80,84,87],{"id":77,"slug":78,"name":79},"2594","pomoc-spoleczna","pomoc społeczna",{"id":81,"slug":82,"name":83},"5544","regulacje-prawne","regulacje prawne",{"id":85,"slug":86,"name":86},"6217","opieke-domowa",{"id":88,"slug":89,"name":89},"6218","uslugi-opiekuncze",{"title":62,"description":91,"canonical_url":92,"robots":56},"Nowe regulacje dotyczą usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Celem zmian jest lepsze dopasowanie usług do realnych potrzeb oraz podniesienie jakości.","https:\u002F\u002Fexample.com\u002Fartykul\u002Fte-zmiany-odczuje-ponad-100-tys-nowe-regulacje-uslug-opiekunczych",{"id":94,"slug":95,"title":96,"excerpt":97,"status":10,"visibility":11,"created_at":98,"published_at":98,"updated_at":98,"url":99,"cover_image_url":100,"author":101,"category":102,"tags":105,"seo":125},"3351","centralna-e-rejestracja-bez-rejonizacji-24-godziny-na-dobe-dla-kazdego-pacjenta","Centralna e-rejestracja bez rejonizacji: 24 godziny na dobę dla każdego pacjenta","Nowa centralna e-rejestracja upraszcza dostęp do świadczeń NFZ. Pacjent może wyszukiwać wolne terminy w placówkach w całej Polsce, przez całą dobę, online lub osobiście w przychodni.","2026-06-18T15:22:45+00:00","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fartykul\u002Fcentralna-e-rejestracja-bez-rejonizacji-24-godziny-na-dobe-dla-kazdego-pacjenta","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fstorage\u002Fmedia\u002Fl5L6MkDAy5pg9Q9sbOEfLJdkHZmGKYDV8NKwSHS1.png",{"id":68,"slug":69,"name":70},{"id":103,"slug":104,"name":104},"10","e-zdrowie",[106,108,112,115,118,122],{"id":107,"slug":104,"name":104},"704",{"id":109,"slug":110,"name":111},"727","nfz","NFZ",{"id":113,"slug":114,"name":114},"777","opieka-zdrowotna",{"id":116,"slug":117,"name":117},"5528","terminy",{"id":119,"slug":120,"name":121},"5740","centralna-e-rejestracja","centralna e-rejestracja",{"id":123,"slug":124,"name":124},"6216","online",{"title":126,"description":127,"canonical_url":128,"robots":56},"Centralna e-rejestracja bez rejonizacji – 24 godziny na dobę dla każdego pacjenta","Nowa centralna e-rejestracja upraszcza dostęp do świadczeń NFZ. Pacjent wyszukuje wolne terminy w placówkach w całej Polsce, 24 godziny na dobę, online lub w placówce.","https:\u002F\u002Fwww.rynekzdrowia.pl\u002FE-zdrowie\u002FBez-rejonizacji-i-24-godziny-na-dobe-Skorzystac-moze-kazdy-pacjent,285552,7.html",{"id":130,"slug":131,"title":132,"excerpt":133,"status":10,"visibility":11,"created_at":134,"published_at":134,"updated_at":134,"url":135,"cover_image_url":136,"author":137,"category":138,"tags":142,"seo":163},"3350","koniec-kont-dzieci-uae-bezwzgledny-zakaz","Koniec kont dla dzieci: UAE wprowadza bezwzględny zakaz dla użytkowników poniżej 15 lat","Zjednoczone Emiraty Arabskie zakazują posiadania kont w mediach społecznościowych dzieciom poniżej 15 roku życia. Weryfikacja wieku, natychmiastowe usuwanie kont i nowe wyzwania dla platform.","2026-06-18T14:21:42+00:00","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fartykul\u002Fkoniec-kont-dzieci-uae-bezwzgledny-zakaz","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fstorage\u002Fmedia\u002FVCgQlsjn7j4H2kwd2Glm0MPPi0bSm4N1E875BVEY.png",{"id":68,"slug":69,"name":70},{"id":139,"slug":140,"name":141},"11","uslugi-medyczne","Usługi medyczne",[143,146,149,153,156,159],{"id":144,"slug":145,"name":145},"72","prawo",{"id":147,"slug":148,"name":148},"204","zdrowie",{"id":150,"slug":151,"name":152},"368","media-spolecznosciowe","media społecznościowe",{"id":154,"slug":155,"name":155},"526","edukacja",{"id":157,"slug":158,"name":158},"600","ochrona-dzieci",{"id":160,"slug":161,"name":162},"6215","emiraty-arabskie","Emiraty-Arabskie",{"title":164,"description":165,"canonical_url":166,"robots":56},"Koniec kont dzieci w UAE: nowe przepisy i ich wpływ na zdrowie młodzieży","ZEA wprowadza całkowity zakaz posiadania kont przez osoby poniżej 15 lat. Sprawdzamy, co to znaczy dla bezpieczeństwa online i zdrowia psychicznego młodych użytkowników oraz jak firmy i opiekunowie powinni reagować.","https:\u002F\u002Fexample.com\u002Fartykul\u002Fkoniec-kont-dzieci-uae",{"id":168,"slug":169,"title":170,"excerpt":171,"status":10,"visibility":11,"created_at":172,"published_at":172,"updated_at":172,"url":173,"cover_image_url":174,"author":175,"category":176,"tags":177,"seo":197},"3349","koniec-kont-dla-dzieci-emiraty-wprowadzaja-zakaz-mediow-spolecznosciowych-15-lat","Koniec kont dla dzieci: Emiraty wprowadzają zakaz korzystania z mediów społecznościowych do 15. roku życia","Zjednoczone Emiraty Arabskie wprowadzają bezkompromisowy zakaz posiadania kont w mediach społecznościowych przez dzieci poniżej 15 lat. Analizujemy konsekwencje dla młodych użytkowników, platform i zdrowia publicznego.","2026-06-18T14:02:10+00:00","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fartykul\u002Fkoniec-kont-dla-dzieci-emiraty-wprowadzaja-zakaz-mediow-spolecznosciowych-15-lat","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fstorage\u002Fmedia\u002FTLd4gWMjoS012nssptpeI2bpzgziuV8WKCzcBaMA.png",{"id":68,"slug":69,"name":70},{"id":139,"slug":140,"name":141},[178,182,185,189,193],{"id":179,"slug":180,"name":181},"533","zdrowie-publiczne","zdrowie publiczne",{"id":183,"slug":184,"name":184},"553","technologia",{"id":186,"slug":187,"name":188},"6211","ochrona-mlodziezy","ochrona młodzieży",{"id":190,"slug":191,"name":192},"6213","cyfrowa-edukacja","cyfrowa edukacja",{"id":194,"slug":195,"name":196},"6214","prawo-online","prawo online",{"title":198,"description":199,"canonical_url":200,"robots":56},"Koniec kont młodych użytkowników: Emiraty ograniczają media społecznościowe do 15 roku życia","Zjednoczone Emiraty Arabskie wprowadzają bezkompromisowy zakaz posiadania kont przez dzieci poniżej 15 lat w mediach społecznościowych. Analiza wpływu na zdrowie psychiczne, ochronę młodzieży i praktyki platform.","https:\u002F\u002Fwww.rynekzdrowia.pl\u002FPolska-i-swiat\u002FKoniec-TikToka-i-Snapchata-dla-dzieci-Ten-kraj-wprowadza-calkowity-zakaz-do-15-roku-zycia,285609,15.html",{"id":202,"slug":203,"title":204,"excerpt":205,"status":10,"visibility":11,"created_at":206,"published_at":206,"updated_at":206,"url":207,"cover_image_url":208,"author":209,"category":210,"tags":211,"seo":229},"3348","koniec-tiktoka-instagrama-dla-dzieci-w-uae-co-oznacza-zakaz-15-lat","Koniec TikToka i Instagrama dla dzieci w UAE. Co oznacza zakaz do 15. roku życia dla zdrowia młodego pokolenia?","Zjednoczone Emiraty Arabskie wprowadziły całkowity zakaz posiadania kont w mediach społecznościowych dla dzieci poniżej 15 lat. Artykuł analizuje, jakie to decyzje dla zdrowia psychicznego młodych użytkowników, ochrony danych i roli rodziców w nadzorze cyfrowym.","2026-06-18T13:41:39+00:00","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fartykul\u002Fkoniec-tiktoka-instagrama-dla-dzieci-w-uae-co-oznacza-zakaz-15-lat","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fstorage\u002Fmedia\u002FQ4enph5KZKdpzuRaetvwrJaJRHVCEHUgTtTgkt7R.png",{"id":68,"slug":69,"name":70},{"id":139,"slug":140,"name":141},[212,216,217,220,224,225],{"id":213,"slug":214,"name":215},"12","polityka","Polityka",{"id":150,"slug":151,"name":152},{"id":218,"slug":219,"name":219},"5805","zdrowie-dziecka",{"id":221,"slug":222,"name":223},"6210","uae","UAE",{"id":186,"slug":187,"name":188},{"id":226,"slug":227,"name":228},"6212","psychologia-dziecieca","psychologia dziecięca",{"title":230,"description":231,"canonical_url":232,"robots":56},"Koniec TikToka i Instagrama dla dzieci w UAE — co oznacza zakaz do 15 lat dla zdrowia młodego pokolenia","Analiza decyzji Zjednoczonych Emiratów Arabskich o zakazie kont dzieci poniżej 15 lat w mediach społecznościowych i jej wpływu na zdrowie psychiczne, ochronę danych i rolę rodziców","https:\u002F\u002Fexample.com\u002Fartykul\u002Fkoniec-tiktoka-instagrama-dla-dzieci-uae",{"id":234,"slug":235,"title":236,"excerpt":237,"status":10,"visibility":11,"created_at":238,"published_at":238,"updated_at":238,"url":239,"cover_image_url":240,"author":241,"category":242,"tags":243,"seo":260},"3347","miliony-polakow-wstydza-sie-problemu-ktory-moze-byc-sygnalem-powaznej-choroby","Miliony Polaków wstydzą się problemu, który może być sygnałem poważnej choroby","Nietrzymanie moczu to nie tylko krępująca dolegliwość. Eksperci ostrzegają, że może być sygnałem poważnych chorób i zwiększać ryzyko utraty samodzielności. Artykuł analizuje temat bez tabu oraz dostępne metody diagnostyki i leczenia.","2026-06-18T12:42:41+00:00","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fartykul\u002Fmiliony-polakow-wstydza-sie-problemu-ktory-moze-byc-sygnalem-powaznej-choroby","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fstorage\u002Fmedia\u002FqyeuSFddAsGckGz37ma4diGPYh5BXyHkiGdp2ybM.png",{"id":68,"slug":69,"name":70},{"id":139,"slug":140,"name":141},[244,247,250,253,256],{"id":245,"slug":246,"name":246},"614","medycyna",{"id":248,"slug":249,"name":249},"834","diagnostyka",{"id":251,"slug":252,"name":252},"5507","leczenie",{"id":254,"slug":255,"name":255},"6208","nietrzymanie-moczu",{"id":257,"slug":258,"name":259},"6209","swiatowy-tydzien-kontynencji","światowy-tydzień-kontynencji",{"title":236,"description":261,"canonical_url":262,"robots":56},"Artykuł analizuje problem nietrzymania moczu jako sygnał potencjalnie poważnych schorzeń i możliwości diagnostyki oraz leczenia.","https:\u002F\u002Fexample.com\u002Fartykul\u002Fmiliony-polakow-wstydza-sie-problemu-ktory-moze-byc-sygnalem-powaznej-choroby",{"first":264,"last":265,"prev":55,"next":266},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=1","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=541","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=2",{"current_page":268,"from":268,"last_page":269,"links":270,"path":320,"per_page":294,"to":294,"total":321},1,541,[271,274,276,279,283,287,291,295,299,303,307,310,312,316,318],{"url":55,"label":272,"page":55,"active":273},"« Previous",false,{"url":264,"label":68,"page":268,"active":275},true,{"url":266,"label":277,"page":278,"active":273},"2",2,{"url":280,"label":281,"page":282,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=3","3",3,{"url":284,"label":285,"page":286,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=4","4",4,{"url":288,"label":289,"page":290,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=5","5",5,{"url":292,"label":293,"page":294,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=6","6",6,{"url":296,"label":297,"page":298,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=7","7",7,{"url":300,"label":301,"page":302,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=8","8",8,{"url":304,"label":305,"page":306,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=9","9",9,{"url":308,"label":103,"page":309,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=10",10,{"url":55,"label":311,"active":273},"...",{"url":313,"label":314,"page":315,"active":273},"https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles?per_page=6&page=540","540",540,{"url":265,"label":317,"page":269,"active":273},"541",{"url":266,"label":319,"page":278,"active":273},"Next »","https:\u002F\u002Fapi.zerio.pl\u002Fapi\u002Fv1\u002Farticles",3241]